9/11 i zejście Rosji od dialogu do podsycania narracji spiskowych
W tym tygodniu przypada 20. rocznica ataków z 11 września na World Trade Center w Nowym Jorku oraz Pentagon w Waszyngtonie, D.C. – przełomowy moment w polityce międzynarodowej i punkt, w którym społeczność międzynarodowa jednomyślnie wyraziła solidarność z ofiarami ataku.
W Rosji 9/11 przekształciło się z „pojedynczej” kwestii skoncentrowanej na solidarności z USA w mieszankę dezinformacji, polityki zwalczania terroryzmu oraz podejścia do Afganistanu według nowych zasad.
Bliższe przyjrzenie się temu, jak dezinformacja znalazła drogę do rosyjskich mediów państwowych i prorządowych, prokremlowskich mediów, pokazuje instrumentalizację teorii spiskowych.
Lata Solidarności
Prezydent Rosji Władimir Putin był pierwszym światowym przywódcą, który skontaktował się z prezydentem USA i złożył kondolencje już w 2001 roku. Rosja poparła rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ, w tym rezolucję RB ONZ 1386, upoważniającą do prowadzonego przez NATO zaangażowania wojskowego ISAF w Afganistanie.
Główne rosyjskie media nie poświęcały wiele uwagi USA i jego sojusznikom w Afganistanie, a terroryzm międzynarodowy pojawiał się jedynie w związku z własnymi wyzwaniami Rosji w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa na Kaukazie Północnym oraz z wielkoskalowymi atakami terrorystycznymi, w tym wzięciem zakładników w szkole w Biesłanie.Wydarzenia w Afganistanie były tematami wiadomości, a nie elementami wspierającymi politykę lub narrację.
Lata „dupleksu” – pewne wsparcie przy jednoczesnym goszczeniu teorii spiskowych
Niemniej jednak na przestrzeni lat, zwłaszcza po amerykańskiej inwazji na Irak oraz utworzeniu amerykańskich baz logistycznych w Azji Centralnej, z czym Rosja się nie zgadzała, media Kremla, zwłaszcza te skierowane do odbiorców międzynarodowych, próbowały, jak pokazano poniżej, zdystansować się zarówno od operacji w Afganistanie, jak i od pierwotnego stanowiska Putina, polegającego na solidarności z USA po 11 września.
Podczas gdy Rosja umożliwiała USA korzystanie z rosyjskiej przestrzeni powietrznej i kolei dla linii zaopatrzeniowych, w infosferze zaczęło dziać się coś innego. Państwowa agencja informacyjna Sputnik, ze swoimi licznymi platformami językowymi, zaczęła udostępniać miejsce i promować teorie spiskowe na temat ataku z 11 września.
Promowane historie wykorzystywały dobrze znane tropy dezinformacyjne: amerykańskie „głębokie państwo” i służby specjalne podłożyły materiały wybuchowe w bliźniaczych wieżach. Celem miało być wzmocnienie ich roli w społeczeństwie i ograniczenie wolności osobistej. Po drugie, USA zleciły to komuś innemu: Izrael sprzymierzył się ze złowrogimi, choć nieokreślonymi, „globalnymi siłami gospodarczymi”, aby doprowadzić do wojny ze światem arabskim.
W bazie danych EUvsDisinfo dotyczącej dezinformacji znajduje się kilka takich przypadków. Niemieckojęzyczny Sputnik był aktywny, w 2019 tutaj, w 2020 tutaj.Dla hiszpańskiej publiczności tutaj oraz tutaj, włoski czytelnik zobaczy tutaj, a odbiorcy ENG/USA mogą zobaczyć tutaj lub tutaj. Białoruska i czeska publiczność również otrzymuje wersję tutaj oraz tutaj.
Kilka mediów powiązanych z lojalnymi wobec Kremla oligarchami również folguje teoriom spiskowym wokół 11 września. W związku z tym nacjonalistyczna strona Tsargrad wyjaśnia swoim czytelnikom „prawdziwą historię” stojącą za atakiem:
Czy naprawdę zrobiła to nędzna banda arabskich niedoszłych studentów? Tego nie dokonali jacyś marginalni terroryści i nie przy użyciu samolotów. Widać to na przykładzie WTC-7. Zrobili to inni. Ci, którzy mieli dostęp do unikatowych materiałów wybuchowych, którzy kontrolowali służby bezpieczeństwa i czołowe media, którzy mieli dostęp do linii lotniczych, do sieci telefonii komórkowej, ci, którzy wcześniej przygotowali się na szok 11 września w Kongresie USA i na giełdzie oraz uwzględnili to w swoich transakcjach. Zrobili to amerykańscy „głębokie państwo”. Nie ma innego wyjaśnienia.
Powyższe to tylko kilka przykładów, ale można zaobserwować to samo zjawisko widoczne w innych dynamikach dezinformacji: teoria z marginesu, czasem w folii aluminiowej, zostaje podchwycona i wzmocniona. Potem zaczyna żyć własnym życiem, rozprzestrzeniając się jeszcze dalej i będąc uzupełnianą przez teorie potomne.COVID-19 jest najnowszym przykładem, który dał początek całemu „światu spisków”, nieustannie ewoluującemu.
Fakty nie mają znaczenia. Nie ma znaczenia, czy istnieją tony autorytatywnych opracowań, dochodzeń, badań naukowych czy niezależny, amerykański dwupartyjny 9/11 Komisja raport albo zwykły zdrowy rozsądek, które mogłyby zabić dzikie pomysły. Teorie spiskowe mają niemal magiczną atrakcyjność i karmią wątpliwości oraz sceptycyzm, tak bardzo drogie naszemu umysłowi.
2021: Następna faza – Precz z USA, umiarkowani talibowie
Wygodnie zapominając o własnym nagłym odwrocie z Afganistanu w lutym 1989 roku, rosyjskie media państwowe przyjęły wycofanie się USA/Zachodu z Afganistanu oraz szybki powrót talibów z otwartą Schadenfreude. Czołowi rosyjscy politycy próbują teraz opisywać talibów jako umiarkowanych, rozsądnych i pragmatycznych, a ich powrót do władzy – jako „zemstę na globalizmie”, pisze Aleksiej Puszkow, od dawna związany z Kremlem prowadzący TV i obecnie członek izby wyższej rosyjskiego parlamentu:
To, co dzieje się w Afganistanie, jest zemstą historii, religii i ideologii na nowoczesności i globalizmie. To nie jest ocena; to jest przyjęcie obiektywnych faktów.
(Puszkow ma smykałkę do „obiektywnych faktów”.Innym jest twierdzenie, że Amerykanie nigdy nie dotarli na Księżyc).
W ciągu dwudziestu lat, od 11 września, polityka Kremla ewoluowała od postawy współczucia oraz dialogu i współpracy w sprawach międzynarodowych do mentalności otwartej wrogości wobec świata zachodniego, pobłażania teoriom spiskowym i odruchowego antyamerykanizmu.
