AKTUALIZACJA RAPORTU SPECJALNEGO ESDZ: Krótka ocena narracji i dezinformacji wokół pandemii COVID-19

Podsumowanie

Dezinformacja i błędne informacje dotyczące COVID-19 nadal rozprzestrzeniają się na całym świecie, z potencjalnie szkodliwymi konsekwencjami dla zdrowia publicznego oraz skutecznej komunikacji kryzysowej.W UE i poza nią skoordynowane przekazy dezinformacyjne próbują przedstawiać wrażliwe mniejszości jako przyczynę pandemii oraz podsycać brak zaufania do zdolności instytucji demokratycznych do zapewnienia skutecznych odpowiedzi. Niektóre podmioty państwowe i wspierane przez państwa starają się wykorzystywać kryzys zdrowia publicznego do realizacji interesów geopolitycznych, często poprzez bezpośrednie podważanie wiarygodności Unii Europejskiej i jej partnerów.

• Globalnie: Twierdzenia, że UE rozpada się w obliczu COVID-19, zyskują na popularności w mediach społecznościowych we wszystkich analizowanych regionach. Wśród treści związanych z COVID-19 publikowanych przez RT i Sputnik artykuły przedstawiające narracje spiskowe, takie jak „wirus został stworzony przez człowieka” lub że został celowo rozprzestrzeniony, zazwyczaj uzyskiwały większe zaangażowanie w mediach społecznościowych niż inne materiały.
• UE: Dezinformacja oraz fałszywe porady zdrowotne na temat COVID-19 nadal krążą w mediach społecznościowych, w sprzeczności z oficjalnymi wytycznymi WHO oraz wewnętrznymi zasadami platform internetowych. Na przykład Sputnik Deutschland promuje na Facebooku i Twitterze twierdzenie, że „mycie rąk nie pomaga”. Dowody wskazują, że platformy internetowe nadal monetyzują dezinformację i teorie spiskowe związane z COVID.
• Afryka: W niektórych krajach kampanie nienawiści przeciwko grupom społecznym i etnicznym stają się viralowe.Proaktywna komunikacja Chin wokół dostarczania wsparcia stwarza wyzwania wizerunkowe dla innych darczyńców.
• Chiny: media państwowe i urzędnicy rządowi promują niepotwierdzone teorie dotyczące pochodzenia COVID-19. Chińskie relacje podkreślają wyrazy wdzięczności okazywane przez niektórych europejskich liderów w odpowiedzi na chińską pomoc.
• MENA: Daesh zachęca bojowników do wykorzystywania chaosu i zamieszania wokół COVID-19, jednocześnie przedstawiając pandemię jako „bolesną udrękę” wymierzoną w „narody krzyżowców”. Reżim syryjski wykorzystuje COVID-19 do atakowania sankcji UE. Państwa członkowskie UE są przedstawiane jako niezdolne do wzajemnej pomocy lub kradnące zasoby przeznaczone do lokalnego wykorzystania.
• Rosja: W bazie danych EUvsDisinfo odnotowano ponad 150 przypadków prokremlowskiej dezinformacji na temat COVID-19 (od 22 stycznia). Rosyjskie, kontrolowane przez państwo media przesunęły akcent, aby podkreślać gotowość Rosji do stawienia czoła wybuchowi epidemii. Rosyjska pomoc dla Włoch była szeroko relacjonowana.
• Turcja: Fałszywe i zniekształcone informacje zdrowotne nadal szeroko krążą w mediach społecznościowych, a COVID-19 podsyca antyunijne narracje i krytykę wobec UE, również bardziej publicznie.
• Bałkany Zachodnie: teorie spiskowe sugerujące, że wirus jest amerykańską bronią biologiczną lub pretekstem do obcej inwazji, nadal zyskują na popularności.Kryzys związany z COVID-19 jest powiązany z istniejącą narracją, że UE „odwraca się plecami” do Bałkanów Zachodnich.

Terminologia:

Choć niektóre działania w otwartych źródłach prowadzone przez podmioty państwowe można łatwo udokumentować, niemal niemożliwe jest wykrycie i przypisanie działań skrytych przy braku większej przejrzystości oraz ściślejszej współpracy z platformami internetowymi. Poniżej przedstawiono taksonomię wyzwań informacyjnych związanych z pandemią COVID-19:

Źródło: James Pamment, Carnegie Endowment for International Peace

Szczegółowo: dezinformacja i propaganda związana z COVID

(20–27 marca)

Dezinformacja wokół COVID-19:

Fałszywe porady zdrowotne oraz błędne informacje wciąż rozprzestrzeniają się szeroko w mediach społecznościowych. W Turcji fałszywe „lekarstwa”, takie jak „picie czystego alkoholu”, lub przekonanie, że „tureckie geny są odporne na wirusa”, nadal krążą na platformach internetowych. Podmioty zajmujące się weryfikacją faktów we Wschodnim i Południowym Sąsiedztwie oraz na Bałkanach Zachodnich odnotowały bezprecedensowe ilości dezinformacji i teorii spiskowych na temat „wytworzonego przez człowieka” wirusa i „cudownych lekarstw”, mogących mieć potencjalnie druzgocące skutki dla zdrowia publicznego i spójności społecznej. Tego rodzaju treści nadal krążą szeroko również w państwach członkowskich UE.Za pośrednictwem mediów państwowych i społecznościowych rzecznik Kremla powtórzył w tym tygodniu, że „de facto w Rosji nie ma epidemii”, a niezależni rosyjscy dziennikarze wyrażają obawy, że władze bagatelizują epidemię. Dochodzenie ProPublica ujawniło sieć fałszywych i przejętych kont na Twitterze pochodzących z Chin, które wykorzystywano do szerzenia dezinformacji na temat COVID-19.

W chińskiej przestrzeni informacyjnej podejmowane są próby sugerowania na przykład, że wirus został przywieziony do Wuhan przez personel wojskowy USA albo że mógł mieć swoje źródło we Włoszech. W Czarnogórze rządowe środki nadzwyczajne były przedstawiane przez niektórych aktorów jako wymierzone w Serbski Kościół Prawosławny.

Narracje wymierzone w Unię Europejską:

„UE nie radzi sobie z pandemią; Unia ma się wkrótce rozpaść”: narracja ta jest promowana przez źródła prokremlowskie, kilka krajowych sieci/źródeł w państwach członkowskich UE, krajach Partnerstwa Wschodniego, regionie MENA, na Bałkanach Zachodnich oraz w krajach afrykańskich.Na przykład w regionie MENA szeroko rozpowszechniana jest teza, że UE „rozpada się” w obliczu COVID-19.

„UE jest egoistyczna i zdradza własne wartości”: promowane przez źródła prorosyjskie (prokremlowskie), kilka krajowych sieci/źródeł w państwach członkowskich UE, krajach Partnerstwa Wschodniego, regionie MENA, na Bałkanach Zachodnich oraz w krajach afrykańskich. Na przykład na Ukrainie katastroficzne przekazy o rzekomo nieuchronnym upadku UE łączono z przedstawianiem Ukrainy jako „państwa upadłego”, które zostało „porzucone przez swoich europejskich sojuszników”.

„Rosja i Chiny to odpowiedzialne mocarstwa”: media prokremlowskie koncentrowały się szczególnie na rosyjskiej pomocy dostarczonej Włochom, ogłaszając, że „Rosja pomaga Włochom, a UE nie”. Przekaz ten wydaje się trafiać do krajowej publiczności: na Instagramie krąży kilka filmów po włosku, pokazujących osoby zamieniające flagę UE na flagę rosyjską lub prezentujące rosyjskie pojazdy wojskowe na włoskich ulicach. Kontrolowany przez państwo kanał telewizyjny Rossija 1 informował z nutą ironii, że rosyjski konwój wojskowy jechał „drogami NATO”. Źródła prokremlowskie przedstawiały również chiński „globalny projekt” jako lepszy od UE.Chińskie media kontrolowane przez państwo oraz kanały w mediach społecznościowych intensywnie promowały tezę, że chiński model jest lepszy w zwalczaniu COVID-19, jednocześnie podkreślając globalne wyrazy wdzięczności za dostawy chińskiej pomocy, m.in. we Włoszech. Wielu ekspertów argumentuje, że poza kreowaniem lepszego wizerunku międzynarodowego, nadrzędnym celem Chin jest utrzymanie stabilności społecznej w kraju.

„UE wykorzystuje kryzys, by realizować własny interes”: Ta narracja była mniej prominentna, ale nadal promowana w kilku analizowanych regionach. W Gruzji źródła rzekomo cytujące „KGB Osetii Południowej” twierdziły, że pod pozorem pandemii Tbilisi narusza „granicę” z Osetią Południową przy pomocy Misji Obserwacyjnej Unii Europejskiej w Gruzji. W Syrii reżim promował tezę, że utrzymując sankcje, UE i USA podważają humanitarne i medyczne działania na rzecz walki z COVID-19. Podobnie RT twierdziła, że Białe Hełmy (ważny cel prokremlowskiej dezinformacji) wykorzystują pandemię do dalszego forsowania agendy zmiany reżimu w Syrii przez koalicję pod przewodnictwem USA. W Kosowie zyskało na popularności przekonanie, że „kryzys ujawnia proniemiecko-serbskie uprzedzenia UE”.

Platformy internetowe

Wszystkie platformy kontynuowały wysiłki na rzecz zwiększenia widoczności WHO i innych autorytatywnych treści zdrowotnych w swoich usługach.W bezprecedensowym posunięciu wszystkie główne platformy dostosowały również swoje polityki dotyczące treści w odpowiedzi na COVID-19. Facebook, na przykład, ogłosił, że będzie teraz usuwać „twierdzenia, które mają na celu zniechęcanie do leczenia lub podejmowania odpowiednich środków ostrożności”. Jednak istnieje kilka fundamentalnych wyzwań związanych z nowymi ograniczeniami treści, w szczególności jeśli chodzi o przejrzystość uzasadnienia oraz egzekwowanie zasad. Ponadto główne platformy nadal monetyzują dezinformację i szkodliwe treści dotyczące pandemii (w tym prorosyjskie, prokremlowskie strony z dezinformacją), np. poprzez hostowanie reklam internetowych na stronach, które błędnie przedstawiają migrantów jako przyczynę wirusa, promują fałszywe lekarstwa lub rozpowszechniają teorie spiskowe na temat wirusa.

Wolność mediów

• Turcja wszczęła postępowania prawne przeciwko 316 użytkownikom mediów społecznościowych, oskarżając ich o podżeganie do nienawiści i wrogości poprzez szerzenie obaw dotyczących COVID-19.
• Kreml nakazuje platformom internetowym w kraju usuwanie „fake newsów” dotyczących COVID-19.Było to kontynuacją wcześniejszych działań Kremla mających na celu rozprawę z niezależnymi stronami internetowymi oraz wypowiedzi prezydenta Putina, że Rosja jest celem fałszywych wiadomości z zagranicy.
• Korespondentka „The Guardian” w Egipcie została zmuszona do opuszczenia kraju po tym, jak poinformowała o badaniu naukowym wskazującym, że rządowe dane dotyczące COVID-19 były niedokładne.
• Chińskie władze nadal kontrolują narrację na temat pandemii. Reporterzy bez Granic (RSF) ocenili, że bez „kontroli i cenzury narzuconych przez władze chińskie media poinformowałyby opinię publiczną znacznie wcześniej o powadze epidemii, ratując tysiące istnień ludzkich i być może unikając obecnej pandemii.