Budowanie fałszywej fasady
EUvsDisinfo poświęciło sporo czasu na gromadzenie, analizowanie i ujawnianie prokremlowskich narracji dezinformacyjnych. W rzeczywistości mamy już 17 000 przykładów i liczba ta wciąż rośnie. Gdy przyglądamy się narracjom, często jednym z wyraźnych sygnałów dezinformacji jest próba wypaczenia społecznego postrzegania danego zagadnienia poprzez wprowadzanie tendencyjnych twierdzeń, usuwanie kontekstu oraz dodawanie dziwacznych nieprawd. Innymi słowy – opowiadanie fałszywej historii.
Jednak tę samą logikę tworzenia fałszywych treści w przestrzeni narracyjnej można zastosować do infrastruktury leżącej u podstaw, która umożliwia rozprzestrzenianie narracji dezinformacyjnych. Pisaliśmy wcześniej o działaniach ESDZ (EEAS) na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom związanym z zagraniczną manipulacją informacją i ingerencją (FIMI), w tym o potrzebie budowania zbiorowej odpowiedzi na FIMI. Teraz ujawniliśmy schemat prania informacji, który nazywamy Operacja Fałszywa Fasada.
Oznaki podejrzanej sieci
ESDZ (EEAS) wspólnie z władzami hiszpańskimi zauważyła podejrzaną aktywność w internecie i przystąpiła do analizy serii podejrzanych stron internetowych, które brały udział w tworzeniu i rozpowszechnianiu prokremlowskich treści, mających na celu osłabienie zachodniego wsparcia dla Ukrainy. To, co znaleźliśmy, to sieć co najmniej 23 stron internetowych powiązanych z Rosją, udających zachodnie media.Te strony biorą prokremlowskie treści z rosyjskich, kontrolowanych przez państwo mediów lub z różnych prokremlowskich kont w mediach społecznościowych i przepakowują je, aby kierować je do odbiorców w UE. Jeśli zastanawiasz się, jak odróżnić rzetelne media od rosyjskich, kontrolowanych przez państwo ośrodków dezinformacji, przygotowaliśmy kilka przydatnych wskazówek.
Aby poszerzyć zasięg i dotrzeć do potencjalnie niczego niepodejrzewających odbiorców, wprowadzające w błąd i manipulacyjne treści generowane przez tę sieć fałszywej fasady są również tłumaczone z rosyjskiego na języki europejskie. Choć początkowo treści dla tej sieci pochodzą z rosyjskich źródeł przetłumaczonych na angielski, następnie są one tłumaczone i dostosowywane do odbiorców w UE we Francji, Niemczech, Włoszech, Polsce i Hiszpanii.
Oczywiście ESDZ nie jest jedyną instytucją, która zauważyła, że dzieje się tu coś podejrzanego. Państwa członkowskie UE, a także partnerzy branżowi, również ujawniają manipulacyjne działania w przestrzeni informacyjnej i pomagają zobaczyć pełniejszy obraz sytuacji. Na przykład niektóre elementy operacji False Façade zostały także zbadane przez Microsoft Threat Analysis Centre.Istnieją również istotne powiązania między tą siecią a kampanią Portal Kombat ujawnioną przez francuskie władze.
Pranie informacji
Jak więc faktycznie działa ta manipulacyjna sieć budowania fałszywej fasady? Otóż stosuje podejście nazywane praniem informacji. W istocie oznacza to branie treści z jednego źródła, przepakowywanie ich do różnych formatów, a następnie rozpowszechnianie ich nowymi kanałami. Pranie informacji jest zwykle wykorzystywane po to, aby ukryć pochodzenie źródła albo dotrzeć do szerszych odbiorców — lub jedno i drugie.
Istnieją trzy odrębne fazy prania informacji: umieszczenie, warstwowanie i integracja. Operacja False Façade koncentrowała się na fazie warstwowania, co oznacza rozpowszechnianie pierwotnie umieszczonych treści za pośrednictwem pośredników w celu ukrycia powiązań i zaciemnienia źródeł. Odbywało się to na dwa sposoby. Po pierwsze, strony internetowe automatycznie tłumaczyły i publikowały ponownie treści z kontrolowanych przez rosyjskie państwo mediów, usuwając wszelkie odniesienia do pierwotnych źródeł. Po drugie, przekształcały treści z mediów społecznościowych w artykuły pisane.
Powyżej znajduje się konkretny przykład tego, jak działa Operacja False Façade. Film na YouTube twierdził, że ukraiński prezydent Zełenski kupił od króla Karola III willę wartą ponad 20 milionów GBP.Następnie rzekomy serwis informacyjny, londoncrier[.]co[.]uk, wykorzystał treść wideo do napisania artykułu o tej historii. A potem, jakby na zawołanie, ten „artykuł” został podchwycony i wzmocniony przez kontrolowane przez państwo rosyjskie media oraz rosyjskie konta dyplomatyczne, a nawet przez manipulacyjną sieć Pravda, ujawnioną przez Portal Kombat. Oczywiście to twierdzenie było jawną dezinformacją, a wiarygodni weryfikatorzy faktów szybko to zdemaskowali jako takie. Jednak ten przykład wyraźnie ilustruje manipulacyjny ekosystem stworzony po to, by umożliwiać szybkie rozprzestrzenianie się dezinformacji.
Skąd to wiemy?
Oczywiście, nie wystarczy zobaczyć identycznej treści, aby stwierdzić istnienie skoordynowanej, manipulacyjnej sieci. Właśnie dlatego wychodzimy poza samą treść i sprawdzamy, czy istnieją techniczne wskaźniki sugerujące skoordynowane działania. A kiedy przyjrzeliśmy się sieci prowadzonej w ramach Operacji False Façade, znaleźliśmy ich całkiem sporo.
Po pierwsze, większość stron internetowych w tej sieci korzysta z identycznych śledzonych identyfikatorów (ID) dla platform analityki internetowej. To mocno sugeruje, że te strony są administrowane przez ten sam podmiot. Ponadto można też zidentyfikować odwołania do używania tych samych plików i nazw katalogów, jak również tego samego systemu hostowania treści, co ponownie wskazuje, że za tymi stronami może stać ten sam podmiot.Ponadto większość stron internetowych w tej sieci została zarejestrowana i uruchomiona w stosunkowo krótkim przedziale czasu — od 6 stycznia do 3 kwietnia 2024 r. Na koniec warto zauważyć, że osiem z tych stron jest hostowanych pod dwoma rosyjskimi adresami IP nadzorowanymi przez agencję w Rosji.
Być może jednak najbardziej wymownym sygnałem jest podobieństwo stylu i identyfikacji wizualnej. Po pierwsze, większość serwisów w tej sieci stosuje podobną konwencję nazewnictwa, aby przypominać zachodnie media. Często wykorzystują nazwy miast w USA i Wielkiej Brytanii, po których następują określenia takie jak „weekly”, „daily”, „chronicle”, „times” lub „crier”. Przykładami były bostontimes[.]org, londonchronicle[.]news, dcweekly[.]org oraz chicagocrier[.]com. Po drugie, co najmniej dziewięć stron internetowych wykorzystuje te same motywy wizualne, w tym podobieństwa w logotypach, co sugeruje możliwość ich wygenerowania za pomocą narzędzia opartego na sztucznej inteligencji, takiego jak DALL-E 3 od OpenAI.Te spójne podobieństwa stylistyczne mogą wskazywać na skoordynowane działania brandingowe, najprawdopodobniej pod kierunkiem tego podmiotu.
Zatem, gdy zestawimy ze sobą ewidentnie prokremlowskie treści mające na celu podważenie wsparcia dla Ukrainy, wraz z celowym zaangażowaniem w pranie informacji oraz technicznymi wskaźnikami łączącymi leżącą u podstaw infrastrukturę, rozsądnie jest stwierdzić, że sieć prowadzona przez Operację Fałszywa Fasada stanowi celowy, skoordynowany wysiłek manipulacyjny wymierzony w odbiorców w UE. Zachowaj czujność i nie daj się zwieść.
Przeczytaj pełny raport tutaj.
