Opowiadanie dezinformacji. Część 1.
Założenie
Dawno, dawno temu, w królestwie daleko, daleko stąd, smok trzymał całą ludność jako zakładników, zatruwając ją swoim toksycznym oddechem. Ludzie w królestwie zapomnieli o wszystkim, co było ważne: o wartościach, przyzwoitości, wspomnieniach przeszłości. Smok sprawił, że ludzie uwierzyli, iż są szczęśliwi. Dzielny książę nie uległ smokowi; jego ludzie byli odporni na jadowite wyziewy smoka. I chociaż smok oraz jego poplecznicy wielokrotnie próbowali pokonać księcia, zdołał się obronić i poprowadzić natarcie, by wyzwolić ludzi królestwa daleko, daleko stąd.
Dezinformacja jest formą opowiadania historii. Wyzwaniem dla kłamcy jest uczynienie kłamstwa atrakcyjnym i wiarygodnym, tak aby angażowało docelową publiczność. Większość prokremlowskiej dezinformacji sprowadza się do niewielkiej liczby narracji, wątków o dużym podobieństwie do powyższej baśni.
Historie zamiast faktów
Amerykański badacz Walter Fisher[1] zasugerował, że historie są bardziej przekonujące niż fakty.
Koncepcja opowiadania historii zaczyna się od założenia, że ludzie na ogół wierzą w historie bardziej niż w fakty. Wybraliśmy palenie, ponieważ lubimy historię palenia, to, jak wygląda itd., podczas gdy z powodzeniem ignorujemy fakty dotyczące konsekwencji palenia.Męscy szefowie noszą krawaty nie dlatego, że jest to praktyczne lub faktycznie użyteczne, lecz dlatego, że opowiada to historię o ważności, władzy itd. Kremlowska dezinformacja opowiada odbiorcom historię o społeczeństwie w niebezpieczeństwie, skorumpowanych politykach i dzielnej Rosji – atrakcyjną historię, która rezonuje z dużą częścią odbiorców. Tak jak Kopciuszek czy legenda o św. Jerzym.
Kremlowska dezinformacja opiera się całkowicie na opowiadaniu historii. EUvsDisinfo zebrało do tej pory nieco poniżej 9 000 przypadków fałszywych twierdzeń, wszystkie opowiedziane mniej więcej w ten sam sposób i sugerujące, że destrukcyjne siły pracują na rzecz nieuchronnego upadku społeczeństwa, jakie znamy.
Niektórzy badacze sugerują, że w rzeczywistości istnieje bardzo niewiele sposobów opowiadania historii. Brytyjski autor Christopher Booker wyróżnia siedem podstawowych fabuł[2]. Oczywiście opowieść może zawierać kilka równoległych wątków fabularnych, ale ogólnie – podstawowy zarys fabuł jest taki sam. Historia o Księciu, który ratuje Dziewicę przed Smokiem, jest praktycznie taka sama jak kremlowska wersja Zwycięstwa nad Nazizmem: Dobro pokonuje Zło i ratuje Bezbronnego. Rosja (dzielny Książę) pokonuje nazizm (złego Smoka) i ratuje Europę (bezbronną ofiarę).
Role są takie same, jeśli spojrzymy na to, jak okazjonalnie opowiadano o pandemii koronawirusa: Rosja (Książę) stawiała czoła koronawirusowi i egoistycznym sąsiadom (złym Smokom) oraz uratowała Włochy (bezbronną ofiarę).Podstawowa struktura opowieści może być łatwo zmieniana, można uwydatniać pewne elementy, historia może być mniej lub bardziej skomplikowana, ale ostatecznie narracja pozostaje taka sama. Każdy konflikt, kryzys czy sytuację można łatwo opowiedzieć według tego samego schematu. Narracja działa jak szablon, ułatwiając produkcję oraz czyniąc historię atrakcyjną i angażującą.
Dawno, dawno temu
Podstawowa narracja prokremlowskiej dezinformacji zaczyna się od prostego założenia, zaskakująco podobnego do tego, co czytamy w baśniach:
Destrukcyjne siły kontrolujące rząd, przepływy pieniędzy i media zagrażają naturalnemu porządkowi i wartościom świata. Siły zniszczenia ujarzmiły ludzi, Rosja była wielokrotnie atakowana i doprowadzona niemal na skraj unicestwienia. Mądrzy i silni przywódcy zawsze potrafili sprawić, by Rosja powstała ponownie i odpowiedziała walką. Teraz Rosja jest ostatnią nadzieją ludzkości na porządek i przyzwoitość, bastionem chrześcijańskich wartości i stabilności.
Oczywiście dezinformacja nie dotyczy baśni. Koncepcja opowiadania historii jest sposobem na opisanie, jak działa dezinformacja, jak jest narracyjnie przedstawiana. Założenie działa jako szablon dla autorów, komentatorów oraz, oczywiście, polityków i specjalistów od PR, by przekazywać kłamstwa w sposób, który przyciąga wybraną publiczność.Różne elementy założenia mogą zostać uwypuklone, aby trafić do odbiorcy krajowego lub międzynarodowego, aby zwrócić się do publiczności o lewicowych sympatiach lub do prawicowych zwolenników.
W nadchodzących tygodniach przyjrzymy się bliżej kremlowskim bajkom. Role są już zdefiniowane: Dobry Bohater, Siły Zła, Bierna Ofiara. Polem bitwy jest Rozpadające się Społeczeństwo, a Zagrożone Wartości są kością niezgody.
W przyszłym tygodniu: Zagrożone Królestwo
[1] https://arnevanbatenburg.com/filmmaking/storytelling/storytelling-narrative-paradigm/
[2] https://onlyagame.typepad.com/only_a_game/2005/10/the_seven_basic.html
