Sputnik Srbija jadący na „barana” na lokalnych mediach
Nowe badanie na temat wpływów Rosji w środowisku informacyjnym Bałkanów Zachodnich
Finansowany przez Kreml Sputnik ma ograniczony zasięg na Bałkanach Zachodnich, jednak portal znalazł sposób na wykorzystywanie lokalnych mediów do rozpowszechniania swoich treści. Tak podsumowuje to niedawne badanie NATO Strategic Communications Centre of Excellence w Rydze:
„Sondaże opinii publicznej i narzędzia monitoringu mediów nie plasują Sputnik Serbia wśród czołowych mediów regionu. Jednak według lokalnych ekspertów jest to zdecydowanie najbardziej wpływowe medium powiązane z Rosją na Bałkanach Zachodnich, głównie ze względu na dystrybucję jego treści przez lokalne media”.
Badanie przeanalizowało wpływy Rosji w środowisku informacyjnym Bałkanów Zachodnich. Zostało zainicjowane w 2019 roku i opublikowane pod koniec października tego roku.
Jednym z kanałów wykorzystywanych do szerzenia prokremlowskich narracji i dezinformacji jest Sputnik Srbija.Działając z Belgradu od 2015 roku, publikuje w języku serbskim zarówno alfabetem cyrylickim, jak i łacińskim.
Analiza wpływu
Aby lepiej zrozumieć rolę, jaką Sputnik Srbija odgrywa w regionalnym środowisku informacyjnym, NATO StratCom CoE nie tylko przeanalizowało narracje, które promuje, lecz także śledziło, w jaki sposób treści, które produkuje, są dystrybuowane lub przedrukowywane przez inne media Bałkanów Zachodnich.
W tym celu NATO StratCom CoE przeprowadziło kompleksowe badanie odbiorców, które zapewnia lepsze zrozumienie nawyków konsumpcji mediów w całym regionie, analizuje podatność odbiorców Bałkanów Zachodnich na dezinformację i miskinformację oraz testuje konkretne narracje promowane przez Kreml.
Badanie wykazało, że mieszkańcy całych Bałkanów Zachodnich wolą wiadomości lokalne i krajowe od wiadomości regionalnych i międzynarodowych. Około 10 procent odbiorców w regionie korzysta z mediów międzynarodowych jako źródła wiadomości, a rosyjskie, sponsorowane przez państwo, media takie jak Sputnik i RT nie są najbardziej preferowanymi mediami międzynarodowymi w żadnej części Bałkanów Zachodnich.
Badanie wskazało również, że istotne są wcześniejsze poglądy polityczne. Osoby bardziej skłonne wierzyć w narracje antyunijne i antynatowskie stwierdziły, że częściej śledzą RT i Sputnik.Ponadto, Sputnik i RT są częściej wybierane jako źródła informacji przez tych odbiorców mediów międzynarodowych mieszkających w części BiH – Republice Serbskiej (RS) – oraz przez etnicznych Serbów; a także przez osoby sprzeciwiające się członkostwu w UE oraz te opowiadające się za Rosją jako partnerem w polityce zagranicznej.
Lokalne media
Badanie prześledziło, które redakcje przedrukowują treści Sputnika, i ustaliło, że do najczęstszych podmiotów ponownie publikujących treści Sputnik Serbia należały lokalne media w Serbii, Czarnogórze, BiH i Kosowie, w tym niektóre nawet nadawcy publiczni, tacy jak RTRS – nadawca publiczny podmiotu Republika Serbska. Sondaż opinii publicznej wykazał ponadto, że wśród widzów RTRS częściej można znaleźć osoby, które sprzeciwiają się jakiejkolwiek formie relacji z NATO oraz preferują ściślejszą współpracę z Rosją i Chinami.
Jednocześnie żadne z kosowskich mediów zidentyfikowanych w badaniu Rady Europy nie pojawia się jako najczęściej odwiedzane w sondażu opinii publicznej IPSOS. Dane wskazują jednak na wyraźną różnicę między kosowskimi etnicznymi Serbami, którzy konsumują informacje po serbsku i głównie z serbskich mediów, a etnicznymi Albańczykami, którzy konsumują informacje po albańsku.
Podatne grupy odbiorców
Jeśli chodzi o badania nad podatnymi grupami odbiorców, nie stwierdzono, aby jakakolwiek konkretna grupa wiekowa miała bardziej przychylne nastawienie wobec Rosji i promowanych przez nią narracji.Jednak badania zidentyfikowały kilka trendów. Na poziomie ogólnokrajowym mieszkańcy Serbii wyrażali najwyższy poziom poparcia dla testowanych antyzachodnich narracji, podczas gdy w Albanii i Kosowie te narracje miały najmniejsze szanse na zdobycie poparcia.
Mieszkańcy Serbii wykazali również bardziej przychylne nastawienie wobec Rosji niż reszta regionu, gdy zapytano ich o „preferowanego partnera polityki zagranicznej”, „głównego zagranicznego sojusznika”, „czynnik pokoju, stabilności i bezpieczeństwa” oraz ogólną ocenę obecnych relacji.
Na bardziej szczegółowym poziomie wykazano, że etniczni Serbowie w całym regionie (w Bośni i Hercegowinie, Kosowie oraz Czarnogórze) częściej popierają antyzachodnie narracje i są bardziej skłonni preferować bliższe relacje z Rosją i Chinami niż z NATO i UE. Ponadto wykazano, że osoby skłonne wierzyć w teorie spiskowe (testowane na stwierdzeniach dotyczących COVID-19) są bardziej skłonne wierzyć w prokremlowskie narracje.
Choć ten projekt badawczy koncentrował się przede wszystkim na Rosji, Chiny wciąż wyłaniały się jako preferowany partner w całym regionie (z wyjątkiem Albanii i Kosowa).Na podstawie sondaży opinii publicznej przeprowadzonych w ramach niniejszego badania Chiny były w Serbii najczęściej wskazywanym preferowanym partnerem w polityce zagranicznej.
Dodatkowym ustaleniem jest to, że choć zaangażowanie Chin w krajach Bałkanów Zachodnich w ostatnich latach znacznie wzrosło, nie zostało ono rozpoznane jako wywierające wpływ na lokalną opinię publiczną w takim stopniu jak USA, Serbia, Rosja, UE, NATO i Niemcy. Jak wskazały badania, działania Chin były w dużej mierze postrzegane w sposób pozytywny lub neutralny, a ich intencje w regionie obecnie nie są kwestionowane ani nie są postrzegane jako zagrażające.
Jeśli chodzi o lokalną podatność na manipulowanie informacjami, sondaże opinii publicznej pokazały, że mieszkańcy Bałkanów Zachodnich (choć w mniejszym stopniu w Albanii i Kosowie) w większości rozpoznają dezinformację i fałszywe informacje jako zagrożenie, które może manipulować opinią publiczną.Wiele osób wskazało, że zwraca uwagę na źródła informacji, które konsumuje, szczególnie w Serbii i Czarnogórze.
Zbieranie danych do niniejszego badania zostało przeprowadzone przez IPSOS Strategic Marketing, z wykorzystaniem ilościowego badania nawyków konsumpcji mediów i charakterystyk odbiorców, doraźnego badania ankietowego w trybie mieszanym (telefonicznym i online) na ogólnokrajowej, reprezentatywnej próbie populacji ogólnej w wieku 16 lat i więcej (co najmniej 1 000 respondentów w Albanii, Bośni i Hercegowinie, Kosowie, Czarnogórze, Macedonii Północnej oraz Serbii), a także 24 internetowych zogniskowanych wywiadów grupowych z członkami populacji ogólnej w wieku 16 lat i więcej w Albanii, Bośni i Hercegowinie, Kosowie, Czarnogórze, Macedonii Północnej oraz Serbii (4 grupy na kraj).
Pełny raport końcowy jest dostępny tutaj https://stratcomcoe.org/pdfjs/?file=/publications/download/Russias-footprint-in-the-Western-Balkan.pdf?zoom=page-fit
