17 września w Białorusi Łukaszenki: militarystyczna, sowiecka retoryka i demonizacja Polski
W 2021 roku reżim Łukaszenki wprowadził nowe święto państwowe, „Dzień Jedności Narodu”, obchodzone 17go września. Przy całej swojej propagandzie próbuje on zacierać fakt, że 17go września jest przede wszystkim pamiętany jako rocznica sowieckiego ataku i inwazji na Polskę w 1939 roku, zaplanowanych w koordynacji z nazistowskimi Niemcami po pakcie Ribbentrop–Mołotow, podpisanym w sierpniu 1939 roku.
Atak 17go września nastąpił w czasie, gdy Polska walczyła z inwazją nazistowskich Niemiec na zachodzie, która miała miejsce zaledwie kilka tygodni wcześniej, 1ego września 1939 roku. To sprawia, że ta data jest wyjątkowa i budzi silne emocje w Polsce i w całej Europie. Łukaszenko chwalił decyzję Stalina o powiększeniu Białoruskiej Republiki Radzieckiej poprzez włączenie regionów, które stały się polskie na mocy traktatu ryskiego z 1921 roku. Ogłaszając to święto państwowe, Łukaszenko oświadczył: …. Zjednoczenie narodu białoruskiego w 1939 roku pomogło krajowi zwyciężyć w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. …
W Mińsku i innych miastach władze stawiają teraz oficjalne banery oraz organizują koncerty i „patriotyczne akcje”.Oczekuje się, że Łukaszenka wygłosi przemówienie, ale nie zostało to jeszcze ogłoszone.
Nieregularni migranci jako narzędzie presji na UE
Pod koniec sierpnia 2023 r. ministerstwa spraw wewnętrznych Polski i państw bałtyckich przeprowadziły konsultacje dotyczące współpracy w zakresie bezpieczeństwa oraz sytuacji na Białorusi. Zwróciły się do strony białoruskiej o wydalenie z jej terytorium grupy Wagnera oraz zaprzestanie transportu nieregularnych migrantów i uchodźców na granice Białoruś–UE. Polska Straż Graniczna poinformowała o 20 700 próbach przekroczenia granicy z Białorusi bez upoważnienia w okresie styczeń–sierpień 2023 r. Polska ostrzegła Białoruś, że wszystkie jej przejścia graniczne do państw UE mogą zostać zamknięte, aby zapobiec krytycznym incydentom, takim jak strzelaniny lub masowe przełamanie granicy przez migrantów.
Łukaszenka odpowiedział, że będzie rozmawiał o wydaleniu grupy Wagnera dopiero wtedy, gdy zagraniczni żołnierze opuszczą Polskę i państwa bałtyckie. Innymi słowy, postawił znak równości między najemnikami Wagnera a żołnierzami NATO, którzy działają w krajach partnerskich na podstawie umów międzynarodowych. Łukaszenka polecił też swojemu premierowi rozpoczęcie rozmów z Polską. Ostatnio pojawiły się doniesienia, że w Białorusi jest obecnie znacznie mniej najemników Wagnera.
Militantna retoryka Mińska
Białoruskie organizacje zatrudniają ideologów, wielu z nich ma doświadczenie w służbach bezpieczeństwa.Ich zadaniem jest utrzymywanie dyscypliny politycznej i kontroli nad pracownikami oraz promowanie narracji reżimu. Wytyczne dla ideologów, opublikowane w sierpniu 2023 r., nakazywały im rozpowszechniać oskarżenia o agresję ze strony państw Zachodu, na czele z USA, o rosnącej militaryzacji Polski i państw bałtyckich oraz forsować linię, że „kryzys ukraiński” był skutkiem zachodniej prowokacji. Wytyczne twierdziły, że istnieje dodatkowe zagrożenie w postaci antybiałoruskiej kampanii informacyjnej promowanej przez Zachód. Ton i koncepcja miały wiele podobieństw do klasycznej radzieckiej Agitprop.
Ten sam dokument uzasadniał utworzenie w lipcu 2023 r. na Białorusi milicji ludowej, chwaląc rolę odegraną przez radziecką milicję ludową podczas II wojny światowej. Ta nowa zmilitaryzowana struktura na Białorusi ma odgrywać aktywną rolę w „utrzymywaniu porządku”, jeśli w konsekwencji tej hipotetycznej zachodniej agresji zostanie wprowadzone prawo wojenne.
Broń jądrowa wychwalana…
Białoruska propaganda państwowa ma tendencję do przedstawiania Polski jako głównego, bezpośredniego zagrożenia dla kraju, a jednocześnie próbuje podsycać wśród Białorusinów ogólny strach przed tak zwaną zachodnią agresją.Państwowe kanały telewizyjne (zob. tutaj i tutaj) oraz prorosyjskie, prokremlowskie media działające na Białorusi (zob. tutaj i tutaj) twierdzą, że Białoruś pilnie potrzebuje rosyjskiej taktycznej broni jądrowej, aby bronić się przed agresywnym Zachodem, w szczególności Polską. Państwowy kanał ONT stwierdził na przykład, że rozmieszczenie broni jądrowej na Białorusi powstrzyma plany Polski dotyczące aneksji zachodniej części kraju. Ta bezpodstawna teoria spiskowa o rzekomych polskich planach przejęcia zachodniej Białorusi i/lub Ukrainy jest wielokrotnie wykorzystywana do forsowania dezinformacyjnej narracji o „agresywnej Polsce”, która z kolei służy zaciemnianiu i odwracaniu uwagi od trwającej rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie.
W reportażu w telewizji Belarus 1 z 4. września 2023 r. argumentowano, że rozmieszczenie broni jądrowej w kraju nie byłoby jedyną odpowiedzią Mińska na „polską militaryzację”. Twierdzono: „Liczebność białoruskich wojsk nie rośnie, ale nie myślcie, że nic z tym nie robimy. Jeśli uwzględnimy milicję ludową i oddziały obrony terytorialnej, białoruska armia staje się trzykrotnie większa. Automatycznie staje się większa niż armia polska”. W materiale przedstawiono również Polskę jako rosnące zagrożenie militarne dla państw UE, mówiąc: „Europa i USA stworzyły na swoim terytorium potwora.Czy oni nie rozumieją, że taka armia [polska] będzie zagrażać nie tylko Białorusi i Rosji, ale samej Europie? Niemcy i Czechy prawdopodobnie zapomniały swojej historii. […] Historia się powtarza i kończy się smutno dla tych, którzy nie wyciągają z niej lekcji”.
…podczas gdy narastają represje wewnętrzne
Retoryka wojny i konfliktu na Białorusi idzie w parze z represjami w kraju. Na koniec sierpnia obrońcy praw człowieka poinformowali, że w białoruskich aresztach i zakładach karnych przetrzymywano 1 496 więźniów politycznych. Łącznie, od sierpnia 2020 roku, według dostępnych danych, co najmniej 4 898 osób zostało objętych politycznie motywowanym ściganiem karnym, a co najmniej 3 763 osoby zostały skazane w politycznie motywowanych procesach karnych. Jak udokumentowaliśmy, liczba tych spraw nie spada, a obrońcy praw człowieka regularnie identyfikują i dokumentują przypadki tortur w trakcie postępowań w politycznie motywowanych sprawach karnych. Wcześniej informowaliśmy o represjach na Białorusi wymierzonych w dziennikarzy, społeczeństwo obywatelskie oraz ludność jako całość; zob. tutaj i tutaj.
Powrót do szkoły, czy powrót do ZSRR?
Białoruś pod rządami Łukaszenki od dawna jest znana ze swojego podobieństwa do Związku Radzieckiego.W ciągu ostatnich trzech lat wyraźnie nasilił się trend gloryfikowania sowieckiej przeszłości i manipulowania faktami historycznymi dla doraźnych korzyści politycznych. Wydaje się, że szczególnie dzieci są grupą docelową tej ideologicznej manipulacji. Ministerstwo Edukacji oraz Prokuratura Generalna wspólnie przygotowały trzy rodzaje podręczników szkolnych poświęconych tematowi „ludobójstwa narodu białoruskiego” w czasie II wojny światowej dla różnych grup wiekowych uczniów.
W rozmowie z kanałem telewizyjnym Białoruś 1, w wywiadzie z okazji rozpoczęcia nowego roku szkolnego 1 września 2023 r., białoruski minister edukacji Andriej Iwaniec ogłosił, że do 2027 r. wszystkie podręczniki szkolne zostaną zredagowane tak, by były „jak najbardziej zbliżone do tych, które mieliśmy w czasach sowieckich”. Minister skrytykował ćwiczenie w obecnym podręczniku języka rosyjskiego dla uczniów drugiej klasy, w którym wspomniano o „mapie leśnych elfów”. „To pewnie zabawne zadanie dla dzieci, ale co ma to wspólnego z kształtowaniem miłości do Ojczyzny?” zapytał Iwaniec. Jak argumentował, sowiecki podręcznik z 1982 r. oferował znacznie bardziej praktyczne ćwiczenia, takie jak wychwalanie Konstytucji ZSRR oraz rozumienie, jak działają władze.
Reżim Łukaszenki „mobilizuje” historię i ma bardzo bezpośrednie, na wzór ZSRR, instrumentalne podejście do tego, jak społeczeństwo powinno być zorganizowane, zwłaszcza w odniesieniu do uczniów i studentów.W niedawnym oświadczeniu zastępcy szefa administracji prezydenta Igora Łuckiego: „Zaczęliśmy pracę z młodzieżą, z młodszym pokoleniem. Próbujemy uwzględniać wszystkie grupy docelowe w naszych próbach wyjaśniania stanowiska państwa. A wszystko, co jest dobre dla państwa, jest dobre dla każdego obywatela. Wszystko, co jest dobre dla człowieka, jest dobre dla suwerenności.”
Przyszłość naszego kraju zależy od…. pamięci o ZSRR
W ciągu ostatnich trzech lat setki szkół w całej Białorusi przemianowano na cześć radzieckich bohaterów, aby zachęcić Białorusinów do ich upamiętniania. Na przykład szkoła średnia nr 35 w mieście Brześć została nazwana imieniem marszałka ZSRR Konstantina Rokossowskiego.
Narracja o ludobójstwie pojawiła się w 2021 roku jako część kampanii propagandowej mającej na celu zdyskredytowanie powszechnego sprzeciwu. Sama w sobie oczywiście nie ma nic złego w omawianiu II wojny światowej z uczniami, biorąc pod uwagę długotrwały ból, jaki spowodowała ona u narodu białoruskiego. Kontekst ma jednak znaczenie.Od masowych protestów w 2020 r. intensywna i konsekwentna manipulacja historią II wojny światowej przez reżim obejmuje m.in. zestawianie paralel między nazistowskimi Niemcami a współczesnymi krajami Zachodu i UE oraz między nazistowskimi kolaborantami a politycznymi przeciwnikami reżimu Łukaszenki.
Podczas gdy Łukaszenka podkręca głośność swojej propagandy, 17września to data, która każe pamiętać o okropnościach represyjnych i totalitarnych systemów oraz działać dla dobra Europy.
