Nowe badanie mapuje źródłowe przyczyny dezinformacji na Bałkanach Zachodnich oraz sposoby ich zwalczania
W zeszłym roku, 3 grudnia, opublikowano opracowanie „Mapowanie fałszywych wiadomości i dezinformacji na Bałkanach Zachodnich oraz identyfikowanie sposobów skutecznego przeciwdziałania im”. Przedstawia ono dezinformację na Bałkanach Zachodnich raczej jako symptom niż przyczynę zakłóceń spójności społecznej i demokratycznego sprawowania rządów. Oznacza to, że istniejące w społeczeństwach podziały etniczne lub wyznaniowe, brak zaufania publicznego, ale także polityczna dominacja jednej grupy lub słabe przywództwo stanowią podatności, które mogą zostać wykorzystane przez sprawców dezinformacji.
Opracowanie zostało przygotowane przez zewnętrznych badaczy i zamówione przez Komisję Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego[1]. Badanie zmapowało kluczowe trendy i wzorce w zakresie dezinformacji oraz przeciwdziałania dezinformacji w całym regionie w okresie od 2018 do 2020 roku.
Zgodnie z badaniem, podziały w społeczeństwach i słabości w rządzeniu powodują również większą podatność na Bałkanach Zachodnich i zwiększają szanse, że dezinformacja rzeczywiście wpłynie na przekonania ludzi. Na przykład, gdy obywatele wierzą, że wybory nie przynoszą realnych zmian w polityce, są bardziej skłonni głosować na podstawie tożsamości i emocji, a nie interesów materialnych.
Opracowanie połączyło analizę opublikowanych badań z serią oryginalnych studiów przypadków.Przeanalizowano 74 potwierdzone kampanie dezinformacyjne prowadzone w ciągu ostatnich dwóch lat w sześciu krajach regionu.
Słabe rządzenie
Zgodnie z badaniem zarówno podmioty krajowe, jak i zagraniczne wykorzystują dezinformację, aby podważać wiarygodność Unii Europejskiej na Bałkanach Zachodnich. Wśród aktorów zewnętrznych najbardziej dominująca jest Rosja, przy czym zaobserwowano także – w mniejszym stopniu – wpływy Chin i Turcji.
Badanie wykazało, że zmiana polityki amerykańskiej w regionie, polegająca na odejściu od celów polityki UE, oraz transatlantycka luka otwarta przez administrację Trumpa stworzyły nowe możliwości dla Moskwy, Pekinu i Ankary, a także dla podmiotów krajowych, by wykorzystywać dezinformację do osłabiania wpływów europejskich.
Autorzy badania twierdzą, że kryzys COVID-19 i jego następstwa mogą jeszcze bardziej pogłębić nieufność i podziały na Bałkanach Zachodnich, zwiększając tym samym podatność na dezinformację. Brak wiarygodnej perspektywy rozszerzenia UE mógłby dodatkowo osłabić rządzenie i stabilność na Bałkanach Zachodnich, a w konsekwencji zwiększyć szanse na zdyskredytowanie UE.
Chociaż badanie zidentyfikowało wiele godnych uwagi inicjatyw przeciwdziałania dezinformacji – takich jak weryfikacja faktów, edukacja publiczna/budowanie kompetencji oraz wsparcie mediów – stwierdzono, że działania te wciąż są w dużej mierze napędzane przez darczyńców i nie w pełni odpowiadają na potrzeby związane z przeciwdziałaniem dezinformacji.W badaniu zidentyfikowano potrzebę przeprowadzenia większej liczby badań społeczno-naukowych dotyczących wpływu dezinformacji na mieszkańców Bałkanów Zachodnich. Badacze wzywają zatem podmioty UE do nawiązania dialogu ze społeczeństwem obywatelskim Bałkanów Zachodnich oraz z międzynarodowymi darczyńcami w celu koordynowania działań przeciwdziałających dezinformacji w regionie oraz wzmocnienia regionalnych kompetencji eksperckich.
W konkluzji badanie argumentuje, że Unia Europejska powinna skoncentrować się na roli, jaką może odegrać we wzmacnianiu jakości demokracji i rządzenia na Bałkanach Zachodnich, jako na najpotężniejszej potencjalnej zaporze przeciwko dezinformacji.
[1] Autorami badania są Samuel Greene, Gregory Asmolov, Adam Fagan, Ofer Fridman, Borjan Gjuzelov. Za treść dokumentu wyłączną odpowiedzialność ponoszą ci autorzy, a wszelkie wyrażone w nim opinie niekoniecznie odzwierciedlają oficjalne stanowisko Parlamentu Europejskiego ani instytucji europejskich.
