Nowy raport ESDZ-CPD ujawnia rosyjskie działania FIMI wymierzone w przyszłość Ukrainy w UE

Dzisiaj Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) oraz ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji (CPD) publikują wspólny raport analityczny, w którym badają, w jaki sposób rosyjskie działania FIMI (zagraniczna manipulacja informacjami i ingerencja w informacje) mają na celu utrudnienie Ukrainie drogi do członkostwa w Unii Europejskiej.

Raport dokumentuje skoordynowane działania mające na celu podkopanie poparcia dla przystąpienia Ukrainy zarówno wśród ukraińskich, jak i europejskich odbiorców. Chociaż narracje różnią się w zależności od grupy docelowej, ich strategicznym celem jest to samo: osłabienie politycznego i społecznego poparcia dla europejskiej przyszłości Ukrainy.

Integracja Ukrainy z Unią Europejską stała się jednym z kluczowych celów ataków informacyjnych Kremla od czasu przyznania jej statusu kraju kandydującego do UE w czerwcu 2022 r. oraz formalnego rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych w czerwcu 2024 r. Proces akcesyjny stał się centralnym punktem dyskusji na temat bezpieczeństwa, odbudowy, modernizacji gospodarczej oraz długoterminowej orientacji geopolitycznej Ukrainy. W rezultacie stał się on również głównym celem manipulacji.

Raport łączy dwie uzupełniające się analizy. CPD bada, w jaki sposób rosyjskie operacje informacyjne dążą do osłabienia poparcia społecznego wewnątrz Ukrainy dla przystąpienia do UE. ESDZ analizuje, w jaki sposób podobne podmioty kierują swoje działania do europejskich odbiorców, aby osłabić poparcie dla rozszerzenia Unii i pomocy dla Ukrainy.

Wyniki tych analiz łącznie wskazują na skoordynowaną i coraz bardziej wyrafinowaną kampanię prowadzoną ponad granicami, językami i platformami.

Cztery narracje skierowane do Ukraińców

W okresie od stycznia 2025 r. do kwietnia 2026 r. CPD monitorowało około 244 000 publikacji dotyczących przystąpienia Ukrainy do UE, które łącznie wygenerowały 1,39 mld wyświetleń. Ponad 2 600 źródeł wykazywało oznaki skoordynowanych działań o charakterze nieautentycznym.

W analizie zidentyfikowano cztery dominujące narracje:

• UE rzekomo celowo przedłuża wojnę, aby osłabić Rosję,
• państwa członkowskie UE rzekomo dążą do podziału Ukrainy,
• integracja europejska jest przedstawiana jako mechanizm zewnętrznej kontroli nad Ukrainą,
• Ukraina jest przedstawiana jako kraj niezgodny z wartościami europejskimi.

Narracje te są wzmacniane poprzez wielowarstwowy ekosystem obejmujący rosyjskie instytucje państwowe, media kontrolowane przez państwo, kanały Telegramu powiązane z rosyjskimi sieciami wpływu, podmioty sprzyjające państwu oraz pseudolokalne kanały, które dostosowują przekaz do regionalnych obaw.

Raport dokumentuje również szereg technik stosowanych przez Kreml i jego przedstawicieli, w tym:

• skoordynowane wzmacnianie przekazów na platformach społecznościowych,
• zmanipulowane mapy przedstawiające podział Ukrainy,
• wybiórcze cytowanie wypowiedzi europejskich urzędników,
• przejmowanie wydarzeń,
• dostosowywanie narracji do lokalnych uwarunkowań w celu wykorzystania regionalnych słabych punktów.

Działania wymierzone w poparcie dla Ukrainy w całej Europie

W analizie ESDZ zbadano około 80 incydentów związanych z procesem przystąpienia Ukrainy w ciągu ostatnich osiemnastu miesięcy.

Rosyjskie działania FIMI skierowane do europejskich odbiorców skupiają się przede wszystkim na trzech tematach: wartościach, ludziach i przywódcach, oraz pieniądzach.

Aby atakować europejskie wartości, rosyjskie media w coraz większym stopniu polegają na skoordynowanych sieciach fałszywych zachowań oraz generatywnych narzędziach sztucznej inteligencji, które umożliwiają masową produkcję treści dostosowanych do odbiorców w poszczególnych krajach. W Niemczech podkreśla się obawy gospodarcze, we Francji narracje dotyczące korupcji, a w Polsce strach przed uchodźcami. Kampanie wyborcze i incydenty związane z bezpieczeństwem są systematycznie wykorzystywane jako okazje do maksymalizacji zasięgu i siły oddziaływania.

Częstym celem pozostają przywódcy Ukrainy. W raporcie wskazano na powtarzające się próby „wybielania” sfabrykowanych zarzutów o korupcję poprzez łańcuch rosyjskich instytucji państwowych, mediów państwowych oraz powiązanych z państwem podmiotów wywierających wpływ. Prezydent Wołodymyr Zełenski jest szczególnym przedmiotem tych operacji.

Jednocześnie sami Ukraińcy są coraz częściej przedstawiani jako zagrożenie. Fałszywe twierdzenia łączące ukraińskich uchodźców z przestępczością, brakiem bezpieczeństwa lub niepokojami społecznymi mają na celu podsycanie wrogości i podważanie solidarności społecznej.

Kolejnym ważnym celem jest wsparcie finansowe dla Ukrainy. Rosyjskie sieci nieustannie próbują przedstawiać pomoc europejską jako skorumpowaną, niewłaściwie wykorzystywaną lub szkodliwą dla obywateli UE, często posługując się sfabrykowanymi dowodami, podszywaniem się pod media oraz skoordynowanym nagłaśnianiem tych treści.

Zmieniające się środowisko zagrożeń

Raport podkreśla, w jaki sposób nowe technologie obniżają koszty i zwiększają skalę manipulacji informacjami.

Generatywna sztuczna inteligencja, skoordynowane rozpowszechnianie treści na różnych platformach oraz techniki „prania informacji” stanowią próbę szybkiego dostosowania narracji do różnych odbiorców i kontekstów politycznych przez wrogie podmioty. Wielokrotnie powtarzający się rebranding, zmiany nazw czy logo mediów objętych sankcjami UE dodatkowo pokazują, w jaki sposób rosyjski ekosystem wpływu próbuje obejść środki restrykcyjne.

Wyniki badań wskazują również, że cykle wyborcze, ważne decyzje polityczne oraz nagłe incydenty związane z bezpieczeństwem nadal stanowią przewidywalne okazje do prób manipulacji.

Wspólne budowanie odporności

Pomimo tych wysiłków w raporcie nie znaleziono dowodów na to, że rosyjskie operacje informacyjne wpłynęły na zmianę strategicznego wyboru Ukrainy jej dążenia do członkostwa w UE.

Ryzyko pozostaje jednak znaczne. W Ukrainie długotrwała ekspozycja na manipulacyjne narracje może przyczyniać się do rosnącej niepewności wśród wrażliwych odbiorców. W całej Europie natomiast normalizacja wrogich narracji na temat Ukrainy i Ukraińców grozi osłabieniem poparcia społecznego dla rozszerzenia Unii i dalszej pomocy.

Wspólny raport ESDZ i CPD pokazuje wartość współpracy w identyfikowaniu, analizowaniu i ujawnianiu zagranicznej manipulacji informacjami i ingerencji w informacje. Podkreśla również szerszą obraz rzeczywistości: europejska przyszłość Ukrainy to nie tylko kwestia polityki akcesyjnej, ale także cel w szerszym sporze o bezpieczeństwo Europy, odporność demokracji i przyszłość polityczną.

Pełna treść raportu jest dostępna tutaj.