У Беларусі судзяць лаўрэата Нобелеўскай прэміі ды лідараў апазіцыі на фоне ўзмацнення жорсткасці рэпрэсій
У Беларусі шырока распаўсюджаныя жорсткасць з боку міліцыі, злоўжыванне судовай уладай, маніпуляцыі і рэпрэсіі за грамадзянскую актыўнасць, накіраваныя на здушэнне галасоў грамадзян. Рэжым выкарыстоўвае новыя “прававыя” інструменты прымусу, каб зрабіць змрочную рэальнасць яшчэ больш змрочнай.
Лаўрэата Нобелеўскай прэміі Алеся Бяляцкага зноў судзяць
5 студзеня 2023 года пачаўся суд па палітычна матываванай справе Праваабарончага цэнтра “Вясна”. На лаве падсудных трое праваабаронцаў, кожнаму з якіх пагражае ад 7 да 12 гадоў пазбаўлення волі: старшыня “Вясны”, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру Алесь Бяляцкі; яго намеснік Валянцін Стэфановіч і каардынатар кампаніі “Праваабаронцы за свабодныя выбары” Уладзімір Лабковіч. Алесь Бяляцкі быў у зняволенні з 2011 г. па 2014 г. паводле сумнеўных абвінавачанняў. Яго зноў пазбавілі свабоды ў ліпені 2021 года.
З імі ўсімі абыходзяцца як з небяспечнымі злачынцамі, што выглядае як спроба максімальна запалохаць. Іх трымаюць у клетцы і кайданках, а два нарады міліцыі правяраюць кожнага, хто ўваходзіць у будынак суда. Суддзя адхіліў хадайніцтва падсудных аб тым, каб працэс вялі на іх роднай беларускай мове.
Зразумела, Бяляцкаму не дазволілі ўзяць удзел у цырымоніі ўручэння Нобелеўскай прэміі міру, якая адбылася ў Осла 10 снежня 2022 года.
У прапагандысцкім рэпартажы на дзяржаўным тэлевізійным канале “Беларусь 1″ не было сказана ні слова пра міжнароднае прызнанне, атрыманае Бяляцкім і яго калегамі. Замест гэтага ў рэпартажы паставілі пад сумнеў іх статус як праваабаронцаў і прадставілі іх як “злачынцаў, якім садзейнічаў ЕС і якія кантрабандай перапраўлялі грошы для падтрымкі дэструктыўнай апазіцыі” ў Беларусі. Беспрэцэдэнтны ўзровень маніпуляцыі нават для інфармацыйнай сферы Беларусі, у якой маніпуляцыі выкарыстоўваюцца надзвычай шырока.
Больш палітычных зняволеных, “экстрэмістаў” і “тэрарыстаў”
Колькасць палітычных зняволеных у Беларусі па стане на 31 студзеня 2023 года складала не менш як 1 441 чалавек. Мы ўжо асвятлялі гэтую тэндэнцыю тут, на EUvsDisinfo. Сапраўдная колькасць палітвязняў можа быць значна вышэйшай, бо робіцца ўсё цяжэй адсочваць выпадкі пераследу па палітычных матывах – судовыя працэсы становяцца ўсё больш закрытымі. Акрамя таго, рэпрэсіі не спыняюцца з выхадам вязняў з месцаў пазбаўлення волі. Выйшаўшы з турмы ці міліцыі, людзі застаюцца на экране радара беларускай дзяржавы.
Рэпрэсіўная машына працягвае працаваць, і кожны тыдзень у рэестр трапляюць новыя імёны. З таго часу, як кампанія па выбарах прэзідэнта Беларусі ў 2020 годзе завяршылася абвяшчэннем дзяржавай сфальсіфікаваных вынікаў, праваабаронцы задакументавалі больш за 2 500 абвінаваўчых прысудаў і пераслед яшчэ як мінімум 3 500 чалавек па палітычна матываваных крымінальных справах.
Справаздача “Вясны” пра сітуацыю з правамі чалавека, апублікаваная ў снежні 2022 года, паведамляе пра “шырокамаштабны і сістэматычны пераслед нязгодных”, які працягваецца. Справаздача дакументуе прымяненне катаванняў ды іншых забароненых відаў абыходжання падчас палітычна матываваных крымінальных расследаванняў. Яна таксама адлюстроўвае факты паўсюднага пераследу грамадзян дзяржавай – пад прыкрыццём барацьбы з экстрэмізмам і тэрарызмам – за пратэсты супраць фальсіфікацыі рэжымам вынікаў выбараў.
Пазасудовы спіс “экстрэмістаў”, які вядзе Міністэрства ўнутраных спраў, цяпер уключае ў сябе больш за 2 300 чалавек, у тым ліку больш як дзясятак журналістаў. Толькі за снежань у яго ўнеслі больш за 200 імёнаў. У спісе “тэрарыстаў”, які вядзе КДБ Беларусі, каля 250 беларусаў, а таксама некалькі беларускіх груп і арганізацый.
Рэжым наляпляе ярлыкі “экстрэмісцкі” і “тэрарыстычны” на арганізацыі, СМІ, кнігі ды іншыя матэрыялы. Нядаўна папулярны беларускі рок-гурт Tor Band быў прылічаны да “экстрэмісцкіх фармаванняў”. Музыкаў ды іх жонак арыштавалі ў кастрычніку 2022 года. Ім прад’явілі крымінальныя абвінавачанні за выкананне прадэмакратычных твораў.
Працягвалася і практыка запісу “пакаяльных відэа”, у якіх затрыманыя прызнаюцца ў дзеяннях, што кваліфікуюцца ўладамі як супрацьзаконныя. Гэтыя відэазапісы пазней распаўсюджваюцца ў Інтэрнэце або выкарыстоўваюцца дзяржаўнымі тэлеканаламі для ачарнення людзей і застрашвання. Паводле справаздачы “Вясны” пра сітуацыю з правамі чалавека, толькі ў снежні ахвярамі гэтай пачварнай практыкі былі не менш як 52 чалавекі.
Удар па сям’і – на прыцэле сем’і палітвязняў
Апошнім часам рэпрэсіі ў Беларусі сталі яшчэ больш пачварнымі, і сведчанне таму – трагедыя сям’і Лосікаў. 19 студзеня 2023 года Дар’ю Лосік, жонку палітвязня і блогера Ігара Лосіка, прыгаварылі да двух гадоў пазбаўлення волі за “садзейнічанне экстрэмізму”.
Улады выкарыстоўвалі гэтае сумнеўнае абвінавачанне для кваліфікацыі інтэрв’ю Дар’і Лосік тэлеканалу “Belsat TV”, які працуе ў Польшчы, пра яе пазбаўленага волі мужа, Ігара Лосіка. Яна “пазіцыянавала сябе як жонка палітвязня, а таксама дала негатыўную ацэнку дзейнасці дзяржаўных органаў, у кампетэнцыю якіх уваходзіць крымінальны пераслед і правасуддзе,” – гаворыцца ў матэрыялах справы.
У той час Лосік звярталася да міжнароднай супольнасці, настойваючы на вызваленні свайго мужа, якога раней прыгаварылі да 15 гадоў пазбаўлення волі па палітычна матываваных абвінавачаннях. Падрабязнасці чытайце ў нашым артыкуле. Чатырохгадовая дачка Лосікаў на нейкі час засталася без бацькоў.
Такім чынам рэжым у Беларусі даслаў сігнал застрашэння сем’ям іншых палітвязняў, каб яны не адважваліся публічна ставіць пад сумнеў законнасць пераследу іх родных ці выказваць якую-кольвек крытыку.
Больш завочных судоў
Апошнім часам рэжым у Беларусі практыкуе “завочныя судовыя працэсы”, на якіх справы слухаюць у адсутнасць абвінавачаных. Першыя завочныя прысуды былі вынесеныя 18 студзеня ў дачыненні да пяцярых чалавек, абвінавачаных у публікацыі дадзеных аб супрацоўніках сілавых структур, якія ўдзельнічалі ў рэпрэсіях. Кожнага з пяцярых адсутных абвінавачаных прыгаварылі да 12 гадоў пазбаўлення волі. Гэтыя судовыя працэсы таксама адлюстроўваюць новую тэндэнцыю: канфіскацыю маёмасці ў дадатак да прысудаў, звязаных з пазбаўленнем волі.
Яшчэ адзін завочны судовы працэс пачаўся 17 студзеня. Абвінавачаныя – дэмакратычны лідэр Святлана Ціханоўская, апазіцыйны палітык Павел Латушка і яшчэ трое актывістаў.
Тры “крэатыўныя” заканадаўчыя навелы
Пазбавіць грамадзянства
На працягу апошніх двух месяцаў рэжым у Беларусі прымяняе таксама іншыя злавесныя, але нібы законныя метады.
Па-першае, рэжым прыняў папраўкі, якія тычацца пазбаўлення “экстрэмістаў” беларускага грамадзянства. Падставамі для прыняцця гэтай меры могуць стаць такія крымінальныя абвінавачанні, як “падрыхтоўка да масавых беспарадкаў” або “паклёп у дачыненні да прэзідэнта”. Такім чынам шматлікія прадстаўнікі апазіцыі ў выгнанні, у тым ліку актывісты і журналісты, рызыкуюць быць пазбаўленымі беларускага грамадзянства ў бліжэйшыя месяцы. Падобныя захады нагадваюць пра тое, як СССР высылаў непажаданых і пазбаўляў іх грамадзянства.
Канфіскаваць маёмасць
Па-другое, нядаўна прыняты закон рэгулюе канфіскацыю маёмасці “па матывах грамадскай неабходнасці”. Закон дае заведама расплывістае вызначэнне тых, чыя ўласнасць можа быць канфіскаваная. Ён прадугледжвае ўсяго толькі “недружалюбныя дзеянні” замежных дзяржаў і накіраваны на людзей, якія нейкім чынам нібыта маюць дачыненне да такіх дзеянняў. На думку экспертаў у галіне права, практычна любая асоба або кампанія могуць стаць мішэнню гэтага невыразна сфармуляванага заканадаўчага акта.
Пашырыць прымяненне смяротнага пакарання
Па-трэцяе, дзяржава пашырыла падставы для прымянення смяротнага пакарання, дадаўшы туды “здраду дзяржаве”, калі яна здзейснена дзяржаўным чыноўнікам або вайскоўцам. Гэты крок можа быць спробай запалохаць дзяржаўны апарат і ўзброеныя сілы ў той час, калі пануе нявызначанасць адносна любога магчымага будучага ўдзелу вайсковых падраздзяленняў Беларусі ў вайне Расіі супраць Украіны.
Чытайце іншыя нашыя матэрыялы пра дэзінфармацыю, скіраваную супраць дэмакратычнай Беларусі.
