1 000 i 4 000 dni oszustwa: ewoluująca rosyjska manipulacja informacją

Po tym, jak międzynarodowa wiarygodność Moskwy legła w gruzach w następstwie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, finansowani przez Kreml producenci dezinformacji zaczęli stosować coraz bardziej wyrafinowane taktyki, aby rozpowszechniać swoje manipulacyjne narracje. Najbardziej znamienna jest masowa kampania „Doppelganger” – złożona operacja prowadzona przez rosyjskie firmy, mająca na celu podszywanie się pod legalne zachodnie media oraz instytucje rządowe.

Ta kampania została wprost wymieniona w najnowszym pakiecie sankcji UE przyjętym 16 grudnia 2024 r., który nałożył koszty na część odpowiedzialnych urzędników w rosyjskim rządzie oraz zaangażowane firmy. Działanie to opiera się na wcześniejszych pracach nad ograniczeniem rozprzestrzeniania się prokremlowskiej manipulacji informacyjnej poprzez zawieszenie praw do nadawania dla niektórych z najbardziej niesławnych prokremlowskich kanałów dezinformacyjnych wymierzonych w europejskich odbiorców.

Od bezpośredniej propagandy do cyfrowego oszustwa

W obliczu sankcji UE i rosnącego sceptycyzmu opinii publicznej moskiewscy propagandyści opracowali nowe sposoby docierania do zachodnich odbiorców, udając, że sami są zachodnimi głosami.Ta zmiana wyznacza kolejny etap w stale ewoluującej rosyjskiej strategii wojny informacyjnej.

Podszywaj się pod wiarygodność…

Kampania Doppelganger, początkowo ujawniona przez EUDisinfoLab, a następnie zbadana przez francuskie władze w 2023 roku, działa poprzez wiele taktyk. U jej podstaw leży tworzenie przekonujących klonów renomowanych serwisów informacyjnych oraz stron internetowych instytucji rządowych. Te fałszywe witryny wykorzystują „typosquatting”, tworząc domeny wyglądające niemal identycznie jak legalne, aby wprowadzać czytelników w błąd. Głównymi celami były m.in. Die Welt, Le Monde, The Guardian, ANSA i Der Spiegel, a także francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, niemieckie Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz NATO.

… i podawaj to dalej zwykłym użytkownikom

Następnie sieci fałszywych kont w mediach społecznościowych wzmacniają te treści, szczególnie na Facebooku i w serwisie X (dawniej Twitter). Na przykład w sprawie, która stała się znana jako przypadek „German Odettes”, kilka profili podających się za Niemki o imieniu Odetta, pracujące dla Netflixa, systematycznie promowało prokremlowskie treści w sekcjach komentarzy na popularnych stronach na Facebooku.Ta technika ma na celu przepychanie manipulacyjnych treści do zwykłych użytkowników, nie przyciągając przy tym zbyt dużej uwagi.

Najnowszy front: Operacja False Façade

W 2024 r. śledztwa ujawniły kolejną sieć stron internetowych powiązanych z Rosją, podszywających się pod zachodnie media. Te strony stosują techniki „prania informacji”, polegające na przejmowaniu treści z rosyjskich mediów państwowych i przepakowywaniu ich dla europejskich odbiorców przy jednoczesnym starannym usuwaniu śladów ich pochodzenia. Przypisanie tego do zorganizowanej kampanii było możliwe, ponieważ operacja wykorzystuje identyczne identyfikatory śledzące, współdzieloną infrastrukturę hostingową oraz podobne konwencje nazewnictwa – często zawierające nazwy miast, takie jak „bostontimes.org” czy „londonchronicle.news”.

Kierowanie do wielu grup odbiorców

Kampania także dostosowuje swoje treści do różnych europejskich grup odbiorców. Materiały w języku francuskim częściej koncentrują się na migracji i wojnie w Ukrainie, natomiast treści po niemiecku obejmują kwestie energii i klimatu.W Polsce narracje koncentrują się na ukraińskich uchodźcach, podczas gdy treści hiszpańskojęzyczne często promują różne antyukraińskie przekazy.

Treści sztucznej inteligencji i operacje wywiadowcze

Kampania pokazała, że opłacani przez Rosję operatorzy wykorzystują nowe technologie, takie jak generatywna SI, aby tworzyć przekonujące logotypy i treści. Istnieją również przesłanki sugerujące powiązania z rosyjskimi służbami wywiadowczymi oraz operacjami hybrydowymi, takimi jak kontrowersyjny incydent „Gwiazdy Dawida” w Paryżu. Pokazuje to rosnącą gotowość do łączenia manipulacji w internecie z działaniami w świecie rzeczywistym w UE.

Wraz z wejściem wojny w Ukrainie w trzeci rok rosyjska machina dezinformacyjna wykazała zdolność adaptacji, ale także narastającą desperację. Obecnie opiera się na oszustwie i podszywaniu się, co dobitnie wskazuje, jak bardzo wiarygodność Rosji spadła od czasu rozpoczęcia inwazji na Ukrainę ponad 10 lat temu.