Co sprawia, że Rosjanie popierają (lub przynajmniej nie sprzeciwiają się) wojnie?

Wprowadzenie

W 2022 roku, pośród ogromnej niepewności, jedna rzecz wydawała się pozostawać stała – wyniki sondaży dotyczących postaw rosyjskiej opinii publicznej wobec pełnoskalowej inwazji ich kraju na Ukrainę.

Według zarówno państwowych, jak i niezależnych rosyjskich agencji socjologicznych 75–85% Rosjan wyrażało zaufanie do przywództwa Władimira Putina. Choć z tych liczb można wyciągnąć użyteczne wnioski, badania sondażowe w reżimach autorytarnych — zwłaszcza na temat, którego krytykowania respondentom prawnie zakazano — nie mogą być tak wiarygodne jak w krajach demokratycznych.

W Open Minds Institute sięgamy dalej niż surowe liczby, aby zrozumieć, kim są zwolennicy wojny i jakie motywy nimi kierują. W naszych badaniach metody jakościowe i ilościowe łączymy z naukami psychologicznymi i behawioralnymi, aby uchwycić rosyjską opinię publiczną.

W tym artykule chcemy przedstawić leżące u podstaw czynniki demograficzne, osobiste oraz społeczno-psychologiczne, które — na podstawie naszych badań — przyczyniają się do poparcia dla wojny. Pokazując przyczyny, a nie tylko konsekwencje tych postaw, Open Minds Institute ma nadzieję nakreślić pełniejszy portret współczesnego rosyjskiego sposobu myślenia.

Klastry społeczeństwa rosyjskiego

Zamiast po prostu dzielić rosyjskie społeczeństwo na grupy prowojenne i antywojenne, zidentyfikowaliśmy pięć głównych klastrów.Aby scharakteryzować każdy klaster, wykorzystaliśmy postawy wobec wojny i rządu, dane demograficzne, cechy osobowości oraz cechy społeczno-psychologiczne:

Segment 1: Jastrzębie (13–15% wszystkich respondentów badanych przez OMI) – są głęboko przekonani, że Rosja zmierza we właściwym kierunku, popierają wojnę przeciwko Ukrainie, silnie identyfikują się z Rosją i Rosjanami, wierzą w siebie i swoją grupę oraz mają dobry dobrostan psychiczny.
Segment 2: Lojaliści (36–49% wszystkich respondentów badanych przez OMI) – podzielają te same przekonania co Jastrzębie, ale wyrażają je z mniejszą intensywnością. Mają przeciętny poziom stresu oraz wysoki poziom konformizmu i autorytarnego posłuszeństwa.
Segment 3: Niezdecydowani (11–14% wszystkich respondentów badanych przez OMI) – wykazują przeciętny poziom poparcia dla wojny i nie są pewni, czy Rosja zmierza we właściwym kierunku. Doświadczają jednak tego samego wysokiego poziomu cierpienia psychicznego co Radykalni Liberałowie opisani poniżej.
Segment 4: Radykalni Liberałowie (10–14% wszystkich respondentów badanych przez OMI) – uważają, że Rosja zmierza w katastrofalnym kierunku. Są zdecydowanie przeciw wojnie i nie identyfikują się ze swoimi rodakami, co stawia tę grupę na zmarginalizowanej pozycji w społeczeństwie.Radykalni liberałowie są biedni zarówno ekonomicznie, jak i „mentalnie”, mając najniższe wskaźniki dobrostanu psychologicznego, emocjonalnego i społecznego.
Segment 5: Umiarkowani liberałowie (12–16% wszystkich respondentów badanych przez OMI) – sprzeciwiają się wojnie, ale w bardziej wyważony i „umiarkowany” sposób niż radykalni liberałowie („raczej nie popierają”). Nie doświadczają stresu ani lęku. Ponadto umiarkowani liberałowie mają tendencję do większego dobrobytu i są starsi niż radykalni.

Czynniki demograficzne wpływające na poparcie dla wojny

Zacznijmy od przyjrzenia się niektórym podstawowym czynnikom demograficznym, które wydają się odgrywać rolę w kształtowaniu postaw wobec rosyjskiego rządu i jego działań.

Badania, które przeprowadziliśmy w Open Minds Institute, ujawniły wyraźną korelację między wiekiem a poziomem poparcia dla reżimu i wojny. Wśród osób w wieku 45–60 lat 58% wyraża poparcie dla trwającej inwazji na Ukrainę. Starsze osoby częściej popierają Putina, ponieważ kojarzą go z utrzymywaniem bezpieczeństwa narodowego, porządku oraz stabilności, które wysoko cenią. W ich postrzeganiu, po dojściu Putina do władzy Rosja zaczęła „podnosić się z kolan”, stała się aktywna w polityce zagranicznej, budziła strach, a więc i szacunek.

Młodzież, częściowo z powodu globalizacji, ma tendencję do bardziej otwartego światopoglądu. Tylko 29% respondentów w wieku 18–30 lat wyraża poparcie dla działań rosyjskich urzędników.Dodatkowo nie doświadczyli oni upadku ZSRR, który doprowadził do rosyjskiego kryzysu finansowego w 1998 r., i nie mają tendencji do kojarzenia Putina z końcem trudnych czasów.

Płeć jest kolejnym czynnikiem wpływającym na postawy wobec inwazji. Podczas gdy 53% mężczyzn stwierdza, że „całkowicie” lub „raczej” popiera wojnę, tylko 36% kobiet wyraża podobne odczucia.

Ta różnica może wynikać z kilku czynników. Kobiety w Rosji mają tendencję do mniejszego zainteresowania polityką międzynarodową i większego skupienia na życiu osobistym. Jeśli chodzi o męską populację, większość Rosjan płci męskiej w wieku 45+ była w wojsku – służyła, składała przysięgę. To doświadczenie może skłaniać ich do zgody na mobilizację. Niemniej jednak obie płcie wykazują podobny poziom poparcia dla Putina.

Poziom dobrobytu materialnego – a raczej jego zmiany od 24 lutego – może wpływać na postawy wobec inwazji. Jeśli dochody finansowe spadły w 2022 r., dana osoba może w mniejszym stopniu popierać wojnę.

Osoby starsze, mężczyźni oraz ci, których dochody wzrosły w 2022 r., łączy to, skąd czerpią wiadomości o wojnie, które konsumują, co wpływa na ich nastroje: zwolennicy wojny, co przewidywalne, konsumują prowojenne media (propagandowe/kanały korespondentów wojennych), a z kolei osoby o postawie antywojennej śledzą wiadomości z liberalnych mediów antywojennych.Co ciekawe, podczas gdy radykalni i umiarkowani liberałowie unikają prorządowych strumieni medialnych popierających wojnę, 10–14% kanałów konsumowanych przez jastrzębi i lojalistów to media „antywojenne” lub „liberalne”. Osoby z grupy Niepewnych czerpią informacje z różnych źródeł, przy czym liberalne media antywojenne mają niewielką przewagę. Dane te sugerują, że niektórzy członkowie tej grupy mogą żywić nastroje antywojenne, ale pozostają niechętni do wyrażenia swojej dezaprobaty nawet w anonimowej ankiecie.

Czynniki osobowościowe a poparcie dla wojny

Cechy osobowości również odgrywają rolę w kształtowaniu postaw wobec wojny.

Słynna teoria cech osobowości Wielkiej Piątki pokazuje umiarkowaną korelację między typem osobowości a poziomem poparcia dla rządu i jego działań. Korelacja wykazała, że respondenci antywojenni wydają się bardziej zmartwieni i lękowi, natomiast zwolennicy rządu i wojny wydają się ekstrawertywni, zorganizowani i konwencjonalni.

Zespół OMI postanowił również przetestować hipotezę, że zwolennicy wojny mają skłonności narcystyczne, są manipulacyjni, a nawet psychopatyczni (cechy mrocznej triady).Jednakże badanie nie dostarczyło żadnego dowodu: zarówno przeciwnicy, jak i zwolennicy inwazji mogą być indywidualnie „dobrymi” lub „złymi” ludźmi.

Społeczno-psychologiczne czynniki poparcia dla wojny

Spośród wszystkich czynników to czynniki społeczno-psychologiczne okazały się mieć największy wpływ na postawy rosyjskiej opinii publicznej wobec wojny w Ukrainie. Jednym z tych czynników są wartości.

Wartości to zmienne, które regularnie badamy, a w każdym badaniu testujemy i łączymy różne z nich, aby odkryć, które najsilniej przewidują pozytywne postawy wobec reżimu. Po przetestowaniu dziesiątek czynników, następujące okazały się najbardziej powiązane z poparciem dla wojny i rządu: autorytarne posłuszeństwo i agresja & konserwatyzm oraz pragnienie dominowania nad innymi grupami.

Rosjanie wyznający te wartości mają skłonność do bezrefleksyjnego podążania za autorytetem, ponieważ chcą się dopasować, i są wrodzy wobec wszelkich dysydentów. Te głęboko zakorzenione przekonania sprawiają, że popierają obecny rząd i wysiłki wojenne oraz zniechęcają do negocjacji pokojowych.

Osoby ceniące autorytaryzm (zarówno autorytarne posłuszeństwo, jak i agresję) postrzegają społeczeństwo jako stosunkowo prymitywny system, świat drapieżników i ofiar.Ci u władzy mają rację po prostu dlatego, że mają władzę: rząd zawsze ma rację, ponieważ „to jest rząd.” Tacy ludzie są skłonni być posłuszni i ulegli, utrzymywać porządek społeczny oraz są wrogo nastawieni wobec tych, którzy zachowują się tak, jakby nie byli podobnie myślący.

Silna identyfikacja z rodakami przeradza się w Narcyzm Zbiorowy – skłonność do wyolbrzymiania pozytywnego wizerunku i znaczenia określonej grupy. Rosjanie kierujący się tą zasadą wierzą w wielkość swojego narodu i w to, że świat nie docenia jej wystarczająco – i z tego powodu popierają wojnę.

Poglądy na temat geopolityki również wpływają na stosunek do rządu i jego działań. Rosjanie, którzy sprzeciwiają się wojnie, postrzegają Rosję jako kraj europejski i są zaniepokojeni utrzymaniem pozytywnych relacji z UE. Grupy popierające wojnę nie wydają się przywiązywać aż takiej wagi do relacji międzynarodowych.‍

Jastrzębie i Lojaliści postrzegają wojnę pozytywnie, widząc w niej obronę i naturalny sposób na podtrzymanie postrzegania Rosji jako odrębnej cywilizacji, z jej „unikalną” drogą, inną zarówno od Zachodu, jak i od Wschodu.Dla zwolenników wojny Zachód narzuca swoje wartości, a wojna w Ukrainie jest walką z tym wpływem.

Krótko mówiąc, główną społeczno-psychologiczną motywacją rosyjskich zwolenników wojny jest dążenie do ochrony i obrony tego, co jest „ich”: interesów narodowych, porządku społecznego, stabilności oraz konformizmu.

Wnioski

W ciągu ostatniego roku przeprowadziliśmy 34 badania psychologiczne rosyjskiego społeczeństwa. Każde z nich ujawniło elementy, które składają się jak części układanki, jednak potrzebne są dalsze badania, aby uzyskać pełny obraz.

Ten element układanki pokazał nam, że czynniki demograficzne, takie jak wiek, płeć, dynamika dobrobytu materialnego oraz nawyki konsumpcji mediów, a także czynniki społeczno-psychologiczne, takie jak wyjątkowy stosunek do świata, skłonność do autorytarnego posłuszeństwa i agresji, wpływają na opinię Rosjan na temat wojny w Ukrainie.

Naszym celem w Open Minds Institute nie jest usprawiedliwianie ani obwinianie rosyjskich obywateli na podstawie ich podświadomych przekonań lub wrodzonych czynników. Zamiast tego dążymy do prowadzenia badań wykraczających poza tradycyjne sondaże, aby dotrzeć do samego źródła prowojennych norm moralnych i ustalić, czy są one jednorazowym przypadkiem, czy trwałą tendencją. Może to pomóc ujawnić czynniki leżące u podstaw autorytaryzmu i agresji militarnej. Wiedza ta mogłaby zatem pomóc nam rozwiązywać trwające konflikty i zapobiegać przyszłym.