Dezerterzy, nieposłuszeństwo i dezinformacja

Dziennikarka największego rosyjskiego kanału telewizyjnego przeprowadziła antywojenny protest podczas transmisji na żywo. Kilku dziennikarzy publicznie oświadczyło, że nie będą brać udziału w kremlowskiej machinie dezinformacji i odeszło z pracy. Ale czy obecny exodus dziennikarzy wpłynie na nadawanie kremlowskich stacji?

Publiczny akt sprzeciwu podczas zeszłotygodniowych Wiadomości o Dziewiątej w Channel One Russia (Pervyi Kanal) to tylko jeden z przykładów dziennikarzy z kremlowskich mediów, którzy ostatecznie decydują się przestać kłamać. Marina Ovsyannikova pojawiła się w telewizji na żywo z publicznym protestem przeciwko wojnie. Została zatrzymana, ukarana grzywną i oczywiście zwolniona.

Zhanna Agalakova, korespondentka Channel One Russia w Paryżu, a wcześniej w Nowym Jorku, oświadczyła, że odchodzi. Na pytanie niezależnej agencji Meduza odpowiedziała: „Myślę, że powód jest oczywisty”.

Kilku innych znanych dziennikarzy kremlowskich mediów kontrolowanych przez państwo również odchodzi: Liliya Gildeeva, prezenterka ogólnokrajowego nadawcy NTV, wyjechała za granicę przed złożeniem wypowiedzenia. Ivan Urgant z Channel One Russia zaprotestował przeciwko wojnie już pod koniec lutego i odszedł z kanału. Maria Baronova, prowadząca w RT, również opuściła kanał niemal natychmiast po rozpoczęciu wojny.Baronova została zacytowana, mówiąc: „Tydzień temu pisałam o propagandzie NATO, rusofobii… Oni mieli rację, a ja się myliłam.”

Wyjazd z Rosji

Jeden z najbardziej doświadczonych rosyjskich propagandystów, Siergiej Brilew, zastępca szefa państwowego nadawcy Rossija, musiał nawet publicznie ogłosić, że nie zrezygnuje z pracy. Brilew jest obywatelem brytyjskim i od dawna mieszka w „Londongradzie”. Swoją nieobecność na antenie tłumaczył tym, że był zajęty kręceniem filmu dokumentalnego w Brazylii.

Podobno ponad 150 dziennikarzy opuściło Rosję od lutego 2022 r.

Podobny obraz odnotowano już w 2014 r., kiedy kilku kluczowych dziennikarzy odeszło z RT w proteście przeciwko atakowi na Ukrainę, na przykład szefowa biura w Waszyngtonie Liz Wahl oraz prowadząca talk-show Abby Martin. Obie złożyły publiczne oświadczenia potępiające wojnę i rolę RT w agresji przeciwko Ukrainie, ale nie wpłynęło to na politykę redakcyjną RT.

Nacjonalistyczny portal Zavtra triumfalnie postrzega exodus dziennikarzy jako czystkę w rosyjskim dziennikarstwie i stwierdza, że „uciekają jak karaluchy”.Portal opisuje działanie Mariny Owsjannikowej jako „prowokację”:

„14 marca, tego samego dnia, gdy ukraińscy naziści zabili dwudziestu pokojowo nastawionych mieszkańców Doniecka, odegrała skandaliczną akcję. Albo, mówiąc precyzyjniej, ohydną, antyrosyjską, pronazistowską prowokację. (…) Prowokacja była wyraźnie zaplanowana. Przed incydentem Owsjannikowa nagrała wiadomość wideo, później rozpowszechnioną przez OVD-Info, finansowane przez Komisję Europejską oraz Amerykańską Agencję ds. Rozwoju Międzynarodowego, USAID.”

„Ryba psuje się od głowy”

Akcja Owsjannikowej została wykorzystana przez nacjonalistyczny portal Tsargrad, aby wezwać do czystki wśród szeregowych pracowników rosyjskich mediów:

„Czy nie czas, aby ‘ci na górze’ zaczęli myśleć o tym, kto kontroluje nasze centralne kanały telewizyjne?! To w końcu dobrze znany fakt, że ryba psuje się od głowy.”

Podczas gdy kilka kremlowskich tub propagandowych domagało się surowych kar dla Owsjannikowej, została ona ukarana stosunkowo umiarkowaną grzywną, około 300 EUR, i zwolniona z aresztu. Niektóre źródła sugerują, że akcja mogła być schematem mającym na celu zacieśnienie kontroli Kremla nad Kanałem Pierwszym Rosji.

Tymczasem ukraińskie źródła ostrzegają przed poświęcaniem zbyt dużej uwagi pojedynczym przypadkom protestu, takim jak ten Owsjannikowej.Ukraińska wiceminister obrony Hanna Malyar pisze w oświadczeniu, że jakikolwiek rodzaj komunikacji ze strony wroga może być ustawką mającą odwrócić uwagę od okrucieństw dokonywanych na miejscu:

„Nie wierzcie w protesty na centralnym rosyjskim kanale, którego ramówka jest pisana na Kremlu. Nie wierzcie w żadne przeprosiny, łzy, opowieści o historycznych korzeniach, wspólnej przeszłości, miejscu urodzenia na Ukrainie itd. Nie wierzcie w publiczne potępianie Putina przez jego współobywateli podczas wojny. To może być pułapka.”

Akt sprzeciwu Owsiannikowej był dramatyczny, ale prawdziwymi bohaterami Rosji są ci, którzy od lat sprzeciwiają się kremlowskim kłamstwom i kremlowskiej przemocy. Niektórzy zostali zabici, jak Boris Niemcow i Anna Politkowska, a niektórzy zostali otruci, jak Władimir Kara-Murza i Aleksiej Nawalny. Wielu zostało też uwięzionych, zatrzymanych, staje przed sądem. Od 24 lutego 14 973 osoby zostały zatrzymane podczas protestów przeciwko wojnie, według organizacji pozarządowej OVD-Info.