Dezinformacja podsyca nienawiść w białoruskiej telewizji
„Szczury”, „degeneraci”, „ludzkie potworności” – to tylko kilka określeń, jakimi białoruska państwowa telewizja opisuje działaczy opozycji. W miarę jak białoruski reżim zaostrza swoje represje wobec opozycji politycznej, społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych dziennikarzy, retoryka mediów kontrolowanych przez reżim staje się coraz bardziej zradykalizowana i ociera się o mowę nienawiści.
W każdy niedzielny wieczór w tygodniowym przeglądzie wydarzeń w białoruskiej państwowej stacji CTV pojawia się rubryka o złowieszczej nazwie „Order Judasza”. Prowadzona przez 26-letniego Grigorija Azarenoka rubryka ta wytyka i bierze na celownik Białorusinów, którzy – jak twierdzą[i] media kontrolowane przez państwo – „są zjednoczeni w grzechu zdrady, nienawidzą naszego państwa bardziej niż ktokolwiek inny” oraz którzy „zhańbili samo pojęcie bycia Białorusinem”.[ii]
Lista tzw. „zdrajców reżimu” jest długa i obejmuje białoruskich liderów opozycji, aktywistów, a także influencerów z mediów społecznościowych, piosenkarzy i artystów, dziennikarzy i osobowości medialne, byłych urzędników reżimu oraz dyplomatów.Każdy, kto odważył się publicznie wystąpić przeciwko nielegalnemu prezydentowi Białorusi, Alaksandrowi Łukaszence, i jego represjom, staje się celem — poddawanym osobistemu poniżaniu w telewizji w najlepszym czasie antenowym.
Język używany w programie nie jest po prostu obraźliwy, jest odczłowieczający. Białorusinów wyrażających sprzeciw nazywano między innymi „wstrętnymi gadami[iii]”, „potwornościami rodzaju ludzkiego[iv]”, „nieludzkimi[v]”, „pasożytami i nierobami[vi]”, „makakami[vii]”, „szczurami[viii]”, „meduzami[ix]” „wiedźmami wyglądającymi jak trupy[x]”.Niepokojące jest to, że takim określeniom towarzyszą ukryte groźby przemocy: każde wydanie „Zakonu Judasza” zawiera zdjęcie rzekomego „zdrajcy”, z wyeksponowaną pętlą na sznurze.
Każdemu wydaniu „Zakonu Judasza” towarzyszą też komentarze „psychologa”, sugerujące, w najlepszych tradycjach ZSRR, że protestowanie przeciwko nielegalnemu reżimowi jest zaburzeniem psychicznym, a nie przejawem woli politycznej.
Dostępne na YouTube
Wszystkie wydania „Zakonu Judasza” są dostępne nie tylko na oficjalnej stronie CTV, lecz także na YouTube. Choć platforma stwierdziła, że treści „dehumanizujące osoby lub grupy poprzez nazywanie ich podludźmi, porównywanie ich do zwierząt, owadów, szkodników, chorób lub jakiejkolwiek innej nieludzkiej istoty” naruszają jej zasady, wszystkie wydania „Zakonu Judasza” są łatwo dostępne i zostały obejrzane ponad 270 000 razy*.
Dezinformacja na biblijną skalę
Niekończący się strumień prołukaszenkowskiej i prokremlowskiej dezinformacji wymierzonej w białoruskich dysydentów i aktywistów stworzył podatny grunt dla toksycznej i dehumanizującej retoryki.Nazwać kogoś „ludzką abominacją” nie byłoby możliwe bez ugruntowanej narracji dezinformacyjnej, wedle której białoruscy aktywiści opozycji i dysydenci są neo-nazistami, a protesty przeciwko Alaksandrowi Łukaszence były próbami przywrócenia nazizmu. Podobnie atakowanie „liberalnego ścierwa[xi]” (w tym Konkursu Piosenki Eurowizji – „bestiarum zboczeńców, gejowskich degeneratów, śmieci cuchnących AIDS[xii]”) nie miałoby sensu, gdyby nie lata dezinformacji oczerniającej europejskie i liberalne wartości.
Nawet biblijny motyw Judasza jest odwołaniem do prominentnej narracji dezinformacyjnej, jakoby protesty na Białorusi były organizowane i finansowane przez Zachód, a białoruska opozycja jest dobrze opłacaną zachodnią „marionetką”. Odwołania biblijne mają też dodatkowe i bardziej złowrogie cele: nadać dezinformacji i mowie nienawiści aurę prawości, przedstawiać brutalne rozprawienie się reżimu z własnymi obywatelami jako walkę dobra ze złem oraz usprawiedliwiać działania reżimu bez względu na koszt. Bo ostatecznie, dla propagandystów reżimu, którzy wierzą we własne kłamstwa, jest to kwestia przetrwania.Według Azarenoka:
„Jestem pewien, że jeśli dojdzie do zamachu stanu […] : będą mnie sądzić i być może po prostu zabiją [mnie] bez procesu oraz dochodzenia. I trzeba to zrozumieć”.
Droga do radykalizacji
Od pierwszej fali protestów przeciwko nielegalnemu prezydentowi Alaksandrowi Łukaszence białoruskie media kontrolowane przez państwo, wspierane przez „specjalistów od mediów” z Rosji, posługują się coraz bardziej wrogą retoryką. Białoruskie państwowe kanały telewizyjne nie tylko dostosowały swoje narracje dezinformacyjne do mediów prokremlowskich, ale też przyjęły te same taktyki, na przykład nękanie zagranicznych dyplomatów.
Podczas gdy media prokremlowskie nadal oczerniają Ukraińców, nazywając ich „banderowcami”, białoruskie media opracowały podobne, poniżające określenie dla protestujących, nazywając ich „Zmagars”. Według Azarenoka „Zmagars są już poza granicami dobra i zła, są obrzydliwością rodzaju ludzkiego, są bezdusznymi bezimiennymi stworzeniami, po prostu demonami[xiii]”.
Najnowsze akademickie badania pokazują, że brak ogłady, negatywność i mowa nienawiści najczęściej pojawiają się w fałszywych informacjach, które najbardziej odbiegają od rzeczywistości.Białoruskie media państwowe zdają się potwierdzać te ustalenia, wykorzystując dezinformację do dehumanizowania i poniżania dysydentów oraz aktywistów, tym samym eliminując wszelkie i wszystkie ograniczenia dotyczące zachowania reżimu.
*Najczęściej oglądane wydanie było wymierzone w białoruską piosenkarkę i byłą uczestniczkę Konkursu Piosenki Eurowizji, Angelikę Agurbash. Obejrzano je ponad 218 000 razy na YouTube. Pozostałe wydania łącznie zgromadziły ponad 52 000 wyświetleń.
[i] Aby nie kierować ruchu do treści ocierających się o mowę nienawiści, podajemy tutaj daty, kiedy padły konkretne stwierdzenia. Nagrania wideo i transkrypcje programu telewizyjnego są dostępne online: http://www.ctv.by/grigoriy-azarenok-1
[ii] 10 stycznia 2021
[iii] 30 maja 2021
[iv] 30 maja 2021
[v] 30 maja 2021
[vi] 25 kwietnia 2021
[vii] 18 kwietnia 2021
[viii] 28 marca 2021
[ix] 14 marca 2021
[x] 4 kwietnia 2021
[xi] 30 maja 2021
[xii] 23 maja 2021
[xiii] 30 maja 2021
