Manipulowane głosy: białoruska dezinformacja wymierzona w litewską demokrację

W dniach poprzedzających litewskie wybory prezydenckie w 2024 r., które odbyły się w maju 2024 r., rozwinęła się operacja zagranicznej manipulacji informacjami i ingerencji (FIMI). Okazało się, że została zainicjowana i skoordynowana przez podmioty powiązane z Białorusią.

Operacja była wymierzona w część kandydatów. Przypuszczalnym celem było prawdopodobnie zdyskredytowanie kandydatów oraz zniechęcenie obywateli Litwy do głosowania poprzez przedstawianie wyborów jako pozbawionych znaczenia, a jednocześnie ukazywanie Litwy jako marionetki Zachodu.

W tygodniu pierwszej tury głosowania w wyborach prezydenckich w białoruskim programie telewizyjnym Belarus 1 „Inside Out: Puppets” (ros. — „Изнанка: Марионетки”) wyemitowano wywiady z kandydatami na prezydenta Litwy.

Ten przypadek FIMI obejmował stworzenie fałszywej persony podszywającej się pod dziennikarza z rosyjsko- i anglojęzycznego medium Meduza. Co najmniej jeden urzędujący kandydat i jeden były kandydat — Giedrimas Jeglinskas i Arūnas Rimkus — zostali zwabieni przez fałszywego dziennikarza do wywiadów online, co pozwoliło na manipulowanie ich wypowiedziami tak, aby pasowały do znanych prorosyjskich i antyzachodnich narracji.

Tuż przed wyborami, 12 maja, w okresie od 6 do 11 maja opublikowano około 30 materiałów dezinformacyjnych, które pochodziły ze zwodniczych wywiadów z kandydatami.Dobór momentu, intencjonalność i skala tej operacji podkreślają profesjonalne podejście do jej przeprowadzenia.

Śledztwo Debunk.org (artykuł dostępny tutaj) wykazało, że planowanie operacji wpływu rozpoczęło się miesiąc przed faktyczną emisją, kiedy 8 kwietnia utworzono adres e-mail „meduzaolha@gmail.com” jako sposób na nawiązanie kontaktu z zespołami kandydatów.

Zespół Debunk.org wykorzystał ramy ABCDE oraz taktyki, techniki i procedury (TTP) DISARM, aby opisać operację FIMI i stojące za nią działania, podkreślając białoruskie podejście.Poniżej rozbijamy to podejście na części, aby dać Ci wgląd pod białoruską maskę.

A – AKTOR

Trzech kluczowych aktorów można było zaobserwować, jeśli chodzi o zrozumienie, kto potencjalnie stał za kampanią dezinformacyjną przeciwko litewskim kandydatom na prezydenta Giedrimasowi Jeglinskasiowi i Arūnasowi Rimkusowi:

• Państwo białoruskie (wraz ze wszystkimi towarzyszącymi mu instytucjami rządowymi) zapewnia stworzenie środowiska, które dostarcza niezbędnych zasobów do tworzenia dezinformacji.
• Kanał telewizyjny Biełaruś 1 działa jako medium, za pośrednictwem którego dezinformacja może być rozpowszechniana i prezentowana.
• „Dziennikarka” Ekaterina Tikhomirovna, która pełni rolę ostatecznego arbitra prawdy, selektywnie kształtując narracje, aby służyły państwu i agendzie kanału.

W miarę jak z biegiem lat poziom dezinformacji płynącej z państwowego kanału rósł, kanał znalazł się na radarze wielu prozachodnich dziennikarzy, niezależnych analityków oraz organizacji pozarządowych skoncentrowanych na demokracji (a później działających na emigracji), które nieustannie walczyły z propagandą Biełaruś 1 z biur w różnych europejskich stolicach.

Biełaruś 1 to flagowy kanał telewizyjny zarządzany przez Belteleradio, białoruską państwową spółkę telewizyjno-radiową, która została objęta unijnymi środkami ograniczającymi.Różne dobrze udokumentowane śledztwa medialne pokazują, że Belarus 1 często publikuje sfabrykowane materiały wymierzone w białoruską opozycję, państwa bałtyckie, Polskę oraz wszystkich, którzy sprzeciwiają się ideałom „ruskiego świata”.

„dziennikarka” Belarus 1 Tichomirowa jest znana ze stosowania zwodniczych i manipulacyjnych metod w celu aranżowania wywiadów z prominentnymi postaciami politycznymi. Podobne historie odnotowywano w przeszłości, gdy Tichomirowa obierała za cel białoruskich działaczy opozycyjnych, m.in. przebierając się i stosując makijaż (np. perukę, sztuczny nos), aby ukryć swoją prawdziwą tożsamość i podstępem wciągnąć rozmówcę w schemat manipulacji informacyjnej.

Ponadto osoby takie jak Tichomirowa działają w ramach hierarchicznego systemu, w którym decyzje są ściśle monitorowane i kształtowane przez wyżej postawionych urzędników, w tym sankcjonowanego przewodniczącego Belteleradio, Eismanta, oraz potencjalnie samego Łukaszenkę.

Choć działania Tichomirowej podlegają kontroli reżimu, co zapewnia, że aktywność Belteleradio pozostaje zgodna z wytycznymi rządu, wydaje się, że jej własna postawa ideologiczna również w pełni pokrywa się z narracją reżimu i wzmacnia rozpowszechnianie dezinformacji oraz antyzachodniej retoryki.

B – ZACHOWANIE

Korzystając z ram DISARM, zespół Debunk.ORG był w stanie zidentyfikować co najmniej 11 TTP wykorzystywanych do realizacji działań FIMI.Lista TTP nie jest wyczerpująca, a dodatkowe metody wykraczające poza zakres dochodzeń opartych na otwartych źródłach mogły zostać wykorzystane.

Tworzenie person, używanie pseudonimów, publikowanie narracji krzyżowo

Albo Tikhomirova, albo wspierający ją zespół, stworzyli fałszywą tożsamość dziennikarki o imieniu Olha, która rzekomo pracowała w Meduzie — niezależnym serwisie informacyjnym w języku rosyjskim i angielskim z siedzibą w Rydze na Łotwie.

Dziennikarka podszywająca się pod inną osobę początkowo skontaktowała się z litewskimi kandydatami na prezydenta za pośrednictwem e-maila, przedstawiając się jako „Olha z Meduzy” i wyrażając zainteresowanie przygotowaniem materiału na temat perspektyw demokracji w Rosji. W trakcie analizy ustalono również, że tożsamość rzekomej dziennikarki była zakodowana w adresie e-mail Gmail, podobnie jak nazwa redakcji. Jednak nazwisko rzekomej dziennikarki „Olhy” nie było wskazane ani w adresie e-mail, ani w samej wiadomości, co powinno było być sygnałem ostrzegawczym dla kandydatów, aby nie akceptować propozycji wywiadu.

Należy również podkreślić, że krótka weryfikacja oficjalnej strony Meduzy mogła uchronić działy komunikacji kandydatów przed tym, by ostatecznie paść ofiarą planu Tikhomirovej — zespół w Rydze liczy pięć osób i żadna z nich nie nosi imienia „Olha”.

Kolejnym istotnym sygnałem ostrzegawczym jest wykorzystanie dostawcy usługi Gmail.Choć prywatne osoby często używają adresów e-mail kończących się na „@gmail.com”, oficjalnie zatrudnieni dziennikarze zazwyczaj korespondują z potencjalnymi rozmówcami, korzystając z kont e-mail powiązanych z ich organizacją. W tym przypadku, gdyby dziennikarz rzeczywiście pracował w Meduzie, adres e-mail powinien odzwierciedlać adresy podane na stronie internetowej, prawdopodobnie zawierając nazwę domeny wydawcy, taką jak „@meduza.io”.

Tworzenie nieautentycznych kont

Wstępne śledztwo Debunk.ORG wykazało, że planowanie operacji wpływu rozpoczęło się miesiąc przed faktyczną emisją, wraz z utworzeniem fałszywego adresu e-mail meduzaolha@gmail.com 8 kwietnia o 14:11:08 (UTC). Pierwsze e-maile do zespołów Jeglinskasa, Rimkusa i Zalimas zostały wysłane około cztery godziny później. Tylko zespół tego ostatniego nie odpowiedział na zapytanie.

Zespół obecnego prezydenta Litwy Gitana Nausėdy, który również był kandydatem w wyborach, odpowiedział na zapytanie Debunk.ORG i poinformował, że nie otrzymał e-maila z meduzaolha@gmail.com

Przygotowanie możliwości emisji na żywo

Link do dołączenia do sesji Zoom został wysłany na godzinę przed właściwym wywiadem. W tym momencie próba zorganizowania fałszywego wywiadu przebiegała zgodnie z planem.Zaproszenie na sesję Zoom nie zawierało szczegółowych informacji i zwykle nie wzbudziłoby dodatkowych czerwonych flag u osób z zespołów komunikacyjnych kandydatów. Link wydawał się typowy dla sesji Zoom, a nieformalne nazewnictwo wirtualnego pokoju rozmowy, takie jak „Zoom Meeting Olga”, jest często spotykane w tego typu sytuacjach.

C – TREŚĆ

Zniekształcać fakty, włączać podatności grupy docelowej do narracji, wzmacniać istniejącą narrację

Wystąpienie Jeglinskasa w programie informacyjnym Tichomirowej powinno zostać sklasyfikowane jako silnie zmanipulowane. Fragmenty nagranego wywiadu zostały skrupulatnie wycięte i zmontowane w sposób odpowiadający rzekomym pytaniom w wywiadzie. Treść została opracowana tak, aby wpisywać się w antylitewskie i antyamerykańskie narracje dezinformacyjne. Próbowano w ten sposób ponownie wprowadzić do sfery publicznej dwie kluczowe, odgrzewane narracje, skierowane zarówno do białoruskich, jak i litewskich odbiorców.

Pierwsza narracja sugerowała, że gospodarka Litwy podupada od czasu przystąpienia do UE oraz że kraj wykazuje oznaki bycia państwem wasalnym.Ta narracja przedstawia zniekształcony obraz Litwy, zwłaszcza poprzez skupienie się na rzekomo „dostatniej” epoce sowieckiej, w czasie której Litwa miała rzekomo posiadać kluczowe oznaki silnej gospodarki i przemysłu.

Druga narracja zniekształca konflikt rosyjsko-ukraiński, twierdząc, że nie toczy się on między dwoma narodami, lecz między NATO a Rosją. Przedstawia NATO jako agresora, a Rosję jako ofiarę. Narracja ta utrzymuje, że wsparcie NATO dla Ukrainy jest przykrywką dla ekspansjonizmu, i ujmuje działania sojuszu jako okrążanie Rosji.

Zmiana kontekstu, zwodnicza edycja wideo (tanie fałszerstwa)

Modus operandi zespołu redakcyjnego Belarus 1 polega na zmienianiu, przekręcaniu i wyolbrzymianiu istniejących faktów w nadziei na skonstruowanie zestawu narracji odbiegających od rzeczywistości. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu może być wykorzystywanie obrazów i publikowanie ich w określonych momentach podczas serwisu informacyjnego, aby wzmocnić wpływ na odbiorcę.

Na przykład, w omawianym serwisie informacyjnym stwierdza się, że Litwa i Polska rzekomo prowadzą politykę „selektywnej imigracji”, mordując nielegalnych migrantów na swoich granicach. Materiał składa się z niepowiązanych ze sobą montaży wideo przedstawiających zwłoki oraz rzekome postępowanie ze zwłokami przez białoruskie instytucje na granicy Litwy.

Wywiad jest również pełen przykładów taktycznego zmieniania ram interpretacyjnych.Redakcja Belarus 1 celowo usunęła część nagrania wywiadu z jego kontekstu, aby zniekształcić zamierzone znaczenie. Ponadto idee wyrażone przez Jeglinskasa podczas wywiadu zostały wyraźnie przeformułowane w sposób, który może skłonić docelowych odbiorców na Białorusi i Litwie do wyciągnięcia fałszywych wniosków na temat intencji Jeglinskasa.

Segmentacja geograficzna

Wywiady zostały przetłumaczone przez SI i wykorzystane do segmentacji geograficznej odbiorców docelowych w dwóch językach — rosyjskim i litewskim. Choć oba wywiady przeprowadzono po rosyjsku, później zdubbingowano je na litewski i opublikowano na kanale Belarus 1 w serwisie YouTube.

Ta taktyka jest wykorzystywana, aby dotrzeć do odbiorców poza Rosją lub do tych, którzy nie mówią po rosyjsku. Jednak dubbing nie został wykonany profesjonalnie. Zamiast tego zastosowano mniej skuteczne rozwiązania, takie jak lektor generowany przez SI. W nagraniu słychać oczywiste błędy gramatyczne, a głos narratora brzmi bardzo robotycznie i nienaturalnie.Opisy filmów również nie zostały dokładnie przetłumaczone.

D – STOPIEŃ

Zespół Debunk.ORG zidentyfikował 30 publikacji z okresu 6–11 maja 2024 r., które wywodziły się z wywiadów opublikowanych na co najmniej siedmiu rosyjskich i białoruskich platformach (sb.by, yandex.ru, belta.by, ok.ru, Dzen, RuTube, tvr.by) oraz na YouTube, Facebooku i Telegramie.

Publikacje dotarły do co najmniej 85 000 osób, przy czym obejmuje to wyłącznie platformy, które udostępniają swoje dane.

KLUCZOWE WNIOSKI

Kampania dezinformacyjna przeciwko litewskim kandydatom na prezydenta, Jeglinskasiowi i Rimkusowi, była prawdopodobnie zorganizowana przez Jekaterinę Tichomirową, wspieraną przez Belarus 1 – państwowy i objęty sankcjami kanał medialny. Działania Tichomirowej służyły interesom białoruskiego reżimu, przedstawiając Litwę jako marionetkę Zachodu, w szczególności USA, oraz zniekształcając fakty w sposób zgodny z interesami Rosji.

Operacja obejmowała tworzenie fałszywych tożsamości podszywających się pod dziennikarzy w celu uzyskania dostępu do kandydatów; wywiady były podstępnie montowane tak, aby pasowały do fałszywych narracji, a następnie rozpowszechniono kampanię dezinformacyjną na różnych platformach i w różnych językach, aby zmaksymalizować jej zasięg.

Kampania przebiegała według systematycznego schematu, z koordynowanymi działaniami w wielu kanałach i na wielu platformach.Identyczne narracje były kierowane do konkretnych odbiorców, a treści tłumaczono, aby dotrzeć do szerszych grup demograficznych.

ZALECENIA dla kandydatów i zespołów ds. komunikacji

• Solidne procedury weryfikacji: wdrażanie dokładnych procesów weryfikacji próśb o wywiad, w tym poprzez porównywanie adresów e-mail oraz sprawdzanie autentyczności mediów.
• Uważna selekcja: rygorystycznie analizować prośby o wywiad, weryfikując adresy e-mail na podstawie oficjalnych źródeł oraz szczegółowo sprawdzając treść próśb.
• Nagraj wywiad: udzielając wywiadów, nagrywać je samodzielnie, aby mieć dowód tego, co zostało powiedziane.
• Wzmocnione środki bezpieczeństwa: wdrożyć środki służące weryfikacji tożsamości osób przeprowadzających wywiad oraz zabezpieczeniu kanałów komunikacji.
• Bezpieczne kanały komunikacji: korzystać z szyfrowanych narzędzi komunikacyjnych i weryfikować tożsamość osób przeprowadzających wywiad przed udostępnieniem wrażliwych informacji.
• Współpracuj z organizacjami przeciwdziałającymi FIMI / dezinformacji: zgłaszać zidentyfikowane przypadki do organizacji, które przeciwdziałają dezinformacji. Jeśli są one trudne do zidentyfikowania, skonsultować się z ekspertami.