Od prania informacji do działań wpływu: ślady Rosji w krajach nordycko-bałtyckich

Obraz: NATO StratCom CoE

Raport Rosyjski ślad w nordycko-bałtyckim środowisku informacyjnym przedstawia działania Rosji w krajobrazie (dez-)informacyjnym w Danii, Estonii, Finlandii, Islandii, Łotwie, Litwie, Norwegii i Szwecji – regionie nordycko-bałtyckim.

Zaczyna się od wyjaśnienia, jak można rozumieć narracje w kontekście komunikacji strategicznej, po czym następuje studium przypadku koncentrujące się na tym, jak Kreml planuje i wykorzystuje działania wpływu informacyjnego. Raport zawiera również analizę narracji forsowanych przez media prokremlowskie i kończy się rozdziałem o tym, czym jest pranie informacji oraz jak wpływa ono na środowiska informacyjne w państwach nordyckich.

Ataki na demokrację jako całość

Rozdział o działaniach Kremla w zakresie wpływu informacyjnego wykorzystuje przypadek Łotwy, gdzie system edukacji kraju przechodzi na język łotewski w rosyjskojęzycznych szkołach publicznych, w których nauczanie jest obecnie podzielone w proporcji 60–40 między językiem łotewskim i rosyjskim.Oczywiście reforma nie jest przez niektórych mile widziana, a zatem państwa obce wykorzystują działania z zakresu wpływu informacyjnego, aby ingerować w już istniejące krajowe dyskusje, dążąc do polaryzacji społeczeństwa poprzez stosowanie zwodzenia w celu zaciemniania obrazu, wprowadzania w błąd i dezinformowania.

Wsparcie Federacji Rosyjskiej dla sprawy prorosyjskich aktywistów szkolnych na Łotwie oraz populistyczne upraszczanie problemu niesie ze sobą długoterminowe ryzyko (a) polaryzacji społeczeństwa oraz (b) osłabienia zaufania do rządu, organów ścigania, administracji publicznej oraz demokracji jako takiej.

Warto zauważyć, że oprócz prorosyjskich mediów kremlowskich kierujących przekaz do odbiorców na Łotwie, Kreml jest również aktywny w organizacjach międzynarodowych:

Międzynarodowe próby Kremla i jego pełnomocników, by przedstawiać Łotwę jako kraj neonazistowski realizujący polityki mające na celu wykorzenienie tożsamości mniejszości etnicznej, służą osiągnięciu dwóch celów: (a) umieszczeniu Łotwy poza wspólnymi europejskimi wartościami i wartościami liberalnej demokracji, jako kraju nieakceptowalnego dla zachodniej demokratycznej rodziny państw, oraz (b) uzasadnianiu rosyjskich interwencji zagranicznych (w tym wojskowych) wobec odbiorców krajowych poprzez nieustanne podtrzymywanie poczucia, że rosyjskim rodakom za granicą zagraża niebezpieczeństwo.

Narracje podsycane przez prorosyjskie media kremlowskie

Raport przedstawia przegląd tego, jakie narracje na temat państw nordycko-bałtyckich Kreml próbuje promować na arenie międzynarodowej oraz jak się one zmieniły.Analiza obejmuje główne prorosyjskie media Kremla – Sputnik, RT oraz Pierwyj Kanał – i porównuje ustalenia z roku 2016 z 2018.

Narracje, które występowały w obu latach, są następujące:

• Uchodźcy i migranci jako czynnik destabilizujący
• Projekt Nord Stream 2 nie upadnie
• Kwestie opieki nad dziećmi w NB8
• Pomysł rosyjskiego zagrożenia jest niedorzeczny
• Radykalny islam jest czynnikiem destabilizującym
• Wzrost skrajnie prawicowych nacjonalistów
• Kultura islamska jest czynnikiem destabilizującym
• Finlandia i Rosja są dobrymi partnerami
• Kraje NB8 dyskryminują mniejszości
• Niektóre kraje NB8 gloryfikują nazistowskich kolaborantów
• 9 maja jest upamiętniany na całym świecie
• NATO wabi Finlandię i Szwecję do przystąpienia do Sojuszu

Jednak pojawiło się kilka nowych narracji, a stare uległy rozszerzeniu. Na przykład twierdzenie, że „Rosja nie zgadza się, że Związek Radziecki okupował kraje bałtyckie”, ewoluowało od 2016 roku do „Bałtowie nie szanują Wielkiej Wojny Ojczyźnianej i radzieckiego dziedzictwa”.

W badaniu z 2016 roku nie występował także sowiecki termin z tamtej epoki shpionomaniya lub „mania szpiegowska”, sugerujący bezpodstawne obawy przed sowieckim szpiegostwem na Zachodzie.To wyśmiewające określenie zostało wskrzeszone w 2018 roku w związku z otruciem byłego rosyjskiego agenta Siergieja Skripala i jego córki w Salisbury w 2018 roku oraz wydaleniem rosyjskich dyplomatów przez liczne państwa.

Rusofobia i antyrosyjskie nastroje, ściśle powiązane z „szpiegomanią”, zostały przedstawione jako rozwinięcie starej narracji, według której Zachód spiskuje, aby uczynić z Rosji kozła ofiarnego za wszystko. Nowością w 2018 roku były także twierdzenia, że NATO stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa w Europie, oraz twierdzenia, że niektóre z krajów NB8 rozwinęły się do absurdalnych skrajności, promując bardzo liberalne rozumienie praw człowieka.

Pranie informacji

Raport kończy się dogłębną analizą operacji prania informacji. Podobnie jak w przypadku prania pieniędzy, fałszywe lub zwodnicze informacje są legitymizowane poprzez sieć pośredników, którzy stopniowo stosują zestaw technik w celu ich zniekształcenia i ukrycia pierwotnego źródła.

Analiza 570 pojedynczych aktorów w 52 reprezentatywnych przypadkach prania potwierdziła, że pranie jest prowadzone w każdym kraju NB8, a krajowi aktorzy umożliwiają rozprzestrzenianie się wpływów Kremla wewnątrz kraju i w całym regionie

Obraz: NATO StratCom CoE

Raport kończy się dogłębną analizą operacji prania informacji.Podobnie jak w przypadku prania pieniędzy, fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje są legitymizowane poprzez sieć pośredników, którzy stopniowo stosują zestaw technik w celu ich zniekształcenia i ukrycia pierwotnego źródła.

Analiza 570 pojedynczych podmiotów w 52 reprezentatywnych przypadkach prania informacji potwierdziła, że pranie informacji jest prowadzone w każdym kraju NB8, a krajowi aktorzy umożliwiają rozprzestrzenianie wpływów Kremla w obrębie kraju i w całym regionie.

Choć główny nacisk prania informacji kładzie się na działalność NATO ogólnie, jest ono również wykorzystywane do krytykowania ukraińskiej polityki oraz sankcji Unii Europejskiej wobec Rosji, wraz z twierdzeniami o rusofobii. Badanie pokazuje, w jaki sposób aktorzy prania informacji rozpowszechniają narracje obciążone ideologicznie, często nakładające się na ideologie ekstremistyczne.

Więcej o badaniu Ślad Rosji w nordycko-bałtyckim środowisku informacyjnym oraz o współautorach tutaj.