Sieć energetyczna na celowniku, zmyślone opowieści: podwójny atak Rosji na Ukrainę

Ukraina wyszła właśnie z najsurowszej zimy tej wojny, a jej system energetyczny został zniszczony przez nieustanne rosyjskie ataki, mające na celu zmuszenie mrozem ludności cywilnej do uległości. Trwająca równolegle kampania FIMI miała na celu przedstawienie przerw w dostawach energii jako dowodu słabości Ukrainy, podziałów i zmęczenia Europy – twierdzenia te zostały obalone przez nieustające wsparcie społeczne i rządowe na całym kontynencie.

Ukraina właśnie przetrwała najsurowszą zimę od początku wojny na pełną skalę. Rosyjskie ataki na infrastrukturę grzewczą i elektryczną nie są niczym nowym – miały one miejsce również podczas poprzednich zim. Tym razem jednak ataki na sieć energetyczną były długotrwałe i metodyczne, celowo zaplanowane tak, aby zbiegły się w czasie z falą silnych mrozów, o której pisaliśmy w poprzednim artykule. Od początku roku Ukraina doświadczyła ponad 200 ataków, a w styczniu 2026 r. i na początku lutego temperatury często utrzymywały się poniżej -10°C w ciągu dnia, a w nocy spadały poniżej -20°C. Ludzie zostali pozbawieni nie tylko prądu, ale także bieżącej wody, ponieważ rury zamarzały i pękały od utrzymującego się przez wiele dni mrozu.

Od tego czasu przywrócono część zasilania, ale rosyjskie ataki pozostawiły znaczną część infrastruktury w ruinie. W niektórych regionach mieszkańcy są bez prądu nawet przez 12 godzin dziennie. Sytuacja jest szczególnie dramatyczna na południu, które wcześniej było w dużym stopniu zależne od elektrowni jądrowej w Zaporożu, znajdującej się pod kontrolą Rosji od 2022 roku. W styczniu prezydent Zełenski ogłosił, że uszkodzony system może zaspokoić jedynie około 60% normalnego zapotrzebowania. Według ministra energetyki Denysa Szmyhala, Ukraina przywróciła od tego czasu jedynie jedną trzecią swoich mocy wytwórczych. Zgodnie z szacunkami ogłoszonymi przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, budowa nowych elektrowni będzie kosztować ponad 5 mld euro.

Przemiana przerw w dostawach prądu w opowieść o upadku Ukrainy

Rosyjskie siły zbrojne twierdziły, że elektrownie były uzasadnionymi celami wojskowymi, ponieważ rzekomo dostarczały energię do fabryk broni. W rzeczywistości jednak konsekwencje ataków poniosła głównie ludność cywilna. Prokremlowskie media otwarcie twierdziły, że ostatecznym celem było zmuszenie Ukrainy do kapitulacji – lub, jak to lubią ujmować, „wymuszenie pokoju”. Narracje FIMI twierdziły, że Ukraińcy byli gotowi oddać terytoria, aby powstrzymać ataki, i protestowali przeciwko rządowi, który rzekomo przetrzymywał ich jako zakładników. Ataki opisywano jako odwet za ataki Ukrainy na terytorium Rosji, przez rosyjskie źródła określane jako „terrorystyczne”.

Inna narracja, często promowana przez prokremlowskie media FIMI, głosi, że Europa i Europejczycy są zmęczeni wspieraniem Ukrainy. Najnowsze sondaże pokazują, że choć kraje najbliżej strefy konfliktu zaczynają odczuwać zmęczenie wojną, ogólne poparcie dla Ukrainy pozostaje wysokie – a zimowe ataki doprowadziły do jego wzrostu, o czym świadczą liczne oddolne kampanie zbierania funduszy, które pojawiły się w całej Europie w odpowiedzi na ataki na ukraińską infrastrukturę.

Reakcja Europy: generatory, fundusze i niezachwiana solidarność

Rządy europejskie podjęły działania, aby zaspokoić potrzeby energetyczne Ukrainy. Komisja Europejska przekazała 447 generatorów awaryjnych o wartości 3,7 mln euro ze strategicznych rezerw do ukraińskich szpitali, schronisk i służb ratunkowych, a także przekazała 50 mln euro państwowej spółce energetycznej, Naftohaz Ukrainy. Ogółem od 2022 r. UE przekazała Ukrainie łącznie 3 mld euro na pomoc energetyczną i zobowiązała się przeznaczyć ponad 1 mld euro na odbudowę sieci energetycznych Ukrainy. Fundusz Wsparcia Energetycznego dla Ukrainy, utworzony przez Sekretariat Wspólnoty Energetycznej UE w celu przekazywania środków na odbudowę infrastruktury energetycznej Ukrainy, zebrał ponad 1,5 mld euro od darczyńców z całego świata.

W całej Europie oddolne kampanie zebrały miliony euro na dostarczenie Ukrainie generatorów i sprzętu grzewczego, aby pomóc ludności cywilnej przetrwać rosyjskie ataki na kluczową infrastrukturę energetyczną. W Czechach inicjatywa „Dar dla Putina” przeprowadziła kampanię „SOS Kijów”, zbierając ponad 7,5 mln euro. Francuska grupa Medical Aid Committee Ukraine rozdała na terenie całej Ukrainy ponad 1400 generatorów i przenośnych elektrowni o wartości 2,3 mln euro. W Szwecji kampania „Ge Ukraina Värme” (Ogrzej Ukrainę) zapewniła około 1,425 mln euro szkołom, szpitalom i uchodźcom. Na Słowacji inicjatywa „Teplo pre Ukrajinu” (Ciepło dla Ukrainy) zebrała ponad 1,43 mln euro, a w Polsce akcja „Ciepło z Polski dla Kijowa” zebrała ponad 2,4 mln euro.

Rosnące zagrożenia hybrydowe dla europejskiej infrastruktury energetycznej

Wojna Rosji z Ukrainą stała się poligonem doświadczalnym dla nowych taktyk wojskowych, a ataki na sieć energetyczną mogą potencjalnie zagrozić całemu kontynentowi. Rosja aktywnie wykorzystuje kwestię bezpieczeństwa energetycznego w swojej kampanii dezinformacyjnej przeciwko Europie, rozpowszechniając twierdzenia, że kontynent ten nie przetrwa bez rosyjskiego gazu, oraz że jego przemysł poniesie poważne straty w wyniku przejścia na droższe źródła energii.

Jednocześnie Rosja już teraz przeprowadza ataki hybrydowe wymierzone w infrastrukturę energetyczną w UE. W dniu inwazji na Ukrainę grupa hakerów powiązana z Moskwą zakłóciła działanie systemów monitorowania tysięcy turbin wiatrowych w całych Niemczech, a ostatnio, w grudniu, Polska zgłosiła ataki na swój sektor energetyczny.

Pomagając Ukrainie w odbudowie infrastruktury energetycznej, UE wzmacnia również własną odporność na ataki i inne zagrożenia dla kluczowych systemów na swoim terytorium. Doświadczenia Ukrainy w utrzymaniu funkcjonowania sieci energetycznych w ekstremalnych warunkach stanowią cenną lekcję dla Europy, jak radzić sobie z przyszłymi kryzysami. Jednocześnie równie ważne jest, aby pozostać silnym w obliczu zalewu rosyjskiej dezinformacji – a liczne oddolne inicjatywy, poparte wsparciem rządowym, pokazują, że Europejczycy nadal są zdecydowani wspierać Ukrainę.