გენოციდის ბრალდებები, „სამშვიდობო იძულება“ და პროქსი რეგიონები: დეზინფორმაცია საქართველოდან უკრაინამდე
საქართველოში, მოლდოვასა და უკრაინაში, კრემლი მიჰყვება ერთსა და იმავე გეგმას: აღვივებს სეპარატიზმს, ავრცელებს დეზინფორმაციას და ერევა ყალბი საბაბით.
მოსკოვს აქვს ხანგრძლივი ისტორია შეჭრებისა, რასაც თან სდევს დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის ნარატივები. მათგან ყველაზე ხშირი არის მტკიცება, თითქოს კრემლი „იძულებული“ იყო შეჭრილიყო სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე. სინამდვილეში, სურათი ნათელია: როცა პოსტსაბჭოთა ქვეყნები დემოკრატიული მმართველობისკენ ან ევროატლანტიკური ინტეგრაციისკენ ისწრაფვიან, კრემლი მათ პასუხობს გაყოფის, ოკუპაციისა და დესტაბილიზაციის ერთგვაროვანი სცენარით. საქართველოში, მოლდოვასა და უკრაინაში, მოსკოვი მხარს უჭერს ადგილობრივ სეპარატისტულ მოძრაობებს და იყენებს სამხედრო ძალას პროქსი რეგიონების შესაქმნელად — გაყინულ ზონებად, რომლებიც ბლოკავს მეზობლების სუვერენულ მისწრაფებებს.
„სამშვიდობო იძულება“ ყალბი საბაბით
2008 წლის აგვისტოში რუსეთი შეიჭრა საქართველოში „სამშვიდობო იძულების“ საბაბით. კრემლი ამტკიცებდა, რომ საქართველომ გენოციდი მოაწყო სამხრეთ ოსეთში — ბრალდება, რომელიც მოგვიანებით უარყვეს საერთაშორისო გამომძიებლებმა, თუმცა რუსეთისთვის სიმართლეს მნიშვნელობა არ ჰქონდა: რეალური მიზანი იყო 1990-იანი წლების ეთნიკური კონფლიქტით გაჩენილი ბზარის გაღრმავება და რეგიონის რუსეთის კონტროლის ქვეშ მოქცევა. დღეს ეს რეგიონი, რომელსაც ფორმალურად აღიარებს რუსეთი (და კიდევ რამდენიმე ქვეყანა) როგორც „დამოუკიდებელ სახელმწიფოს“, თითქმის მთლიანად არის დამოკიდებული მოსკოვზე — სამხედრო, პოლიტიკური და ფინანსური თვალსაზრისით.
მსგავსი სცენარი განვითარდა საქართველოს კიდევ ერთ რეგიონში — აფხაზეთში. რუსეთის მხარდაჭერით 1990-იანი წლებიდან, რეგიონი ფორმალურად იქნა აღიარებული კრემლის მიერ 2008 წლის ომის შემდეგ. აფხაზეთში შევიდნენ დამატებითი რუსული სამხედრო ნაწილები, ხოლო ბევრი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება დღემდე მიიღება მოსკოვში. რუსეთის გეგმების წინააღმდეგ გადადგმულ ნაბიჯებს მოსდევს დაფინანსების შეწყვეტის მუქარა. ამავდროულად, კრემლი ტოვებს ბუნდოვან შესაძლებლობას, თითქოს საქართველოს ოდესმე ექნება კონტროლი ამ რეგიონებზე, როგორც მოლაპარაკების ბერკეტს, რათა თბილისი კვლავ მოექცეს მისი გავლენის ქვეშ. გავლენის გასამყარებლად, მოსკოვმა ბოლო პერიოდში გაამარტივა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებისთვის რუსეთის პასპორტების მიღება.
საქართველოში, მოლდოვასა და უკრაინაში: იგივე სცენარი
მოლდოვაში, კრემლი დიდი ხანია იყენებს დნესტრისპირეთის რეგიონს როგორც პოლიტიკური და სამხედრო ზეწოლის ინსტრუმენტს კიშინიოზე. რუსი სამხედროები იქ განთავსებულნი არიან უკანონოდ, ხოლო დნესტრისპირეთის კონფლიქტი ემსახურება კრემლის მიზანს — დაბლოკოს მოლდოვის ევროპული და ევროატლანტიკური ინტეგრაცია. ყოველი საარჩევნო პერიოდის წინ დაძაბულობა იზრდება — როგორც ახლა, მოლდოვის 2025 წლის საპარლამენტო არჩევნების წინ.
2008 წლის ომმა საქართველოში წინასწარ აჩვენა კრემლის უფრო მასშტაბური მოქმედებების სცენარი უკრაინაში, როგორც სამხრეთ ოსეთში და აფხაზეთში, რუსეთმა გამოიყენა გამოგონილი ბრალდებები შეჭრის გასამართლებლად. ორივე შემთხვევაში, მოსკოვმა ისარგებლა ადგილობრივი დაძაბულობით, აღვივა სეპარატიზმი და შემდეგ ჩაერია სამხედრო ძალით ყალბი ჰუმანიტარული საბაბით. სტრატეგიული მიზანი უცვლელი იყო: სუვერენული ქვეყნების უფლების წართმევა საკუთარი ალიანსებისა და მომავლის არჩევაში და ძალით, იძულებითა და ხელოვნური დესტაბილიზაციით გავლენის სფეროს აღდგენა.
სამხრეთ ოსეთში შეჭრით, რუსეთმა წამოიწყო პირველი სამხედრო კონფლიქტი ევროპაში XXI საუკუნეში — და ეს არ იყო ბოლო. ბევრი ექსპერტი თანხმდება, რომ ეს იყო რეპეტიცია უკრაინის სრულმასშტაბიანი შეჭრისთვის 2014 წელს და განსაკუთრებით 2022-ში. საქართველოში გამოცდილი ტაქტიკა — „ჰუმანიტარული ინტერვენცია,“ „მოქალაქეთა“ დაცვა, პასპორტების მასობრივი გაცემა და მასშტაბური დეზინფორმაცია — მოგვიანებით გამოყენებულ იქნა უკრაინაშიც.
