Dezinformacja i paranoja
Czy Rosjanie rzeczywiście wierzą w dezinformację, którą widzą w państwowych kanałach telewizyjnych? A może raczej podchodzą do niej z dystansem?
Odpowiedzi dostarczone w świeżym sondażu państwowo kontrolowanej rosyjskiej pracowni badania opinii publicznej WCIOM (VTsIOM) oraz zaprezentowane po angielsku przez The Moscow Times są absolutnie jednoznaczne.
66% respondentów zgodziło się ze stwierdzeniem, że „istnieje grupa ludzi, która stara się przepisać rosyjską historię i zastąpić fakty historyczne, aby zaszkodzić Rosji i umniejszyć jej wielkość”.
Jeśli chodzi o twierdzenie, że „grupa ludzi próbuje zniszczyć wartości duchowe ukształtowane przez Rosjan poprzez propagandę nietradycyjnych relacji seksualnych”, 63% ankietowanych stwierdziło, że tak jest.
Te wyniki sondażu pokazują długofalowe skutki systematycznej i koordynowanej przez rząd kampanii dezinformacyjnej.
Wzrost teorii spiskowych
Teorie spiskowe w ostatnich latach gwałtownie zyskują na popularności w rosyjskich mediach.Zostało to już wcześniej udokumentowane w 2018 roku przez innego ośrodek badania opinii publicznej, Medialogia, w sondażu przeprowadzonym dla Vedomosti, niezależnej gazety.
Sondaż wykazał, że odwołania w rosyjskich mediach do wybranej grupy popularnych teorii spiskowych są obecnie średnio sześć do dziewięć razy częstsze niż były w 2011 roku.
Pogląd, że Rosja jest celem skoordynowanego ataku ze strony sieci historyków, którzy rzekomo fałszują i zniekształcają historię kraju, pojawiał się 9,3 razy częściej w ostatnim kwartale 2017 roku niż w pierwszym kwartale 2011 roku.
Teoria głosząca istnienie „lobby gejów”, które rzekomo chce zdestabilizować rosyjskie społeczeństwo, pojawiała się 12,9 razy częściej w ostatnim kwartale 2017 roku niż w pierwszym kwartale 2011 roku.
Inny niedawny sondaż wykazał, że odwołania w rosyjskich mediach do wybranej grupy popularnych teorii spiskowych są średnio sześć do dziewięć razy częstsze obecnie niż były w 2011 roku.
Paranoja polityczna
Niektóre z teorii spiskowych popularnych w rosyjskich mediach niosą jedynie bardzo pośrednie przekazy polityczne.Trudno zrozumieć, w jaki sposób twierdzenie, że Ziemia jest płaska albo że światem rządzą reptilianie miałoby służyć czemukolwiek innemu niż sianiu zamętu poprzez legitymizowanie paranoi jako takiej.
W innych przypadkach polityczne implikacje teorii spiskowych są bardziej oczywiste.
Gdy kontrolowana przez państwo telewizja wielokrotnie przedstawia rosyjskich aktywistów społeczeństwa obywatelskiego jako „zagranicznych agentów” sterowanych przez rządy państw zachodnich, przekaz jest jasny: krytyka rządu nie pojawia się spontanicznie, a członkowie opozycji są niewiarygodnymi zdrajcami.
Inne popularne teorie spiskowe kierują się tą samą logiką: demokratyczna zmiana w sąsiednich krajach Rosji nie może być rezultatem powszechnego zapotrzebowania; musi istnieć jakiś mózg operacji, na przykład George Soros, który potajemnie pociąga za sznurki.
Teorie spiskowe są także wykorzystywane w celach obronnych. Gdy Rosja znalazła się w centrum skandali dopingowych w międzynarodowym sporcie, rosyjskie media lansowały ideę, że kraj jest ofiarą „anglosaskiej mafii sportowej”.
W niektórych przypadkach stare i globalnie znane teorie spiskowe są w Rosji przeformułowywane do celów politycznych.Tak było na przykład w przypadku teorii spiskowej o Rothschildach.
Ten obraz został pokazany w głównym wydaniu wiadomości w porze największej oglądalności w rosyjskiej telewizji państwowej, aby zilustrować twierdzenie, że spisek rodziny Rothschildów wspiera Emmanuela Macrona.
Młodzi ludzie rzadziej wierzą w teorie spiskowe
Sondaż wykazał, że młodsi respondenci rzadziej wierzyli w oba spiski.
48% w grupie wiekowej 18–24 poparło pogląd o spisku mającym na celu umniejszenie historycznej wielkości Rosji, podczas gdy to twierdzenie zyskało 72% poparcia w grupie wiekowej 60 lat i więcej.
44% w grupie wiekowej 18–24 poparło pogląd o spisku mającym na celu zniszczenie duchowych wartości Rosji poprzez propagandę nietradycyjnych relacji seksualnych, natomiast to twierdzenie potwierdziło 67% osób w wieku 60 lat i więcej.
Sondaż został przeprowadzony w dniach 29–30 maja 2018 r. VTsIOM rozmawiał z 2000 respondentów za pośrednictwem połączeń telefonicznych komórkowych i stacjonarnych.
Dalsza lektura:
Wszyscy przeciwko Rosji: teorie spiskowe w rosyjskich mediach w natarciu
