Duch Czarnobyla: kłamstwo, zaprzeczanie, fałszowanie

Pierwszą reakcją Kremla na katastrofę w Czarnobylu, 35 lat temu w tym tygodniu, było skłamanie na jej temat. Przez kilka dni sowieckie władze próbowały przekonać własnych obywateli i świat, że wszystko jest w porządku; należy nadal przygotowywać się do obchodów Święta Pracy 1 maja. Konsekwencje były dewastujące. Jednak odruchowa skłonność do kłamania wciąż jest wszechobecna w niektórych rosyjskich strukturach państwowych i w prokremlowskich mediach.

Chociaż Rosja ogłosiła wycofanie się ze swojej ogromnej obecności wojskowej na granicach Ukrainy, Ukraina nadal dominuje w przepływie dezinformacji w tym tygodniu. Słyszymy znajome klisze, że „Ukraina przygotowuje wojnę przeciwko Rosji”, „USA pchają Ukrainę w stronę wojny, ale obwiniają Rosję” oraz „Ukraina jest posłuszna USA”. Ukraina jest, razem z Czechami, Słowacją i państwami bałtyckimi, „marionetkami USA”.

Kolejnym dużym tematem w tym tygodniu jest, co nie zaskakuje, śledztwo w sprawie eksplozji w składzie amunicji w Czechach oraz dyplomatyczny spór wokół niej. Według prokremlowskich mediów chodzi wyłącznie o „rusofobię”.Śledztwo w sprawie eksplozji, które wykazało ślady zaangażowania rosyjskiego wywiadu wojskowego, było „szalone” i niczym innym jak amerykańską „prowokacją” – ustawioną akcją.

Katastrofy czarnobylskie

W tym tygodniu świat obchodzi 35. rocznicę katastrofy w Czarnobylu. Eksplozja z 26 kwietnia 1986 r. w reaktorze nr 4 Elektrowni Jądrowej im. Włodzimierza Iljicza Lenina w Czarnobylu, na północ od Kijowa, jest uznawana za jeden z największych incydentów skażenia promieniotwórczego w historii, porównywalny z katastrofą w Fukushimie w 2011 r. oraz katastrofą w Kysztymie z 1957 r.

Jednak Czarnobyl nie był wyłącznie katastrofą nuklearną — był też katastrofą polityczną, pokazującą konsekwencje dezinformacji oraz niezdolność systemu autorytarnego do radzenia sobie z kryzysem.Cały łańcuch wydarzeń był naznaczony dezinformacją:

• Strażacy nigdy nie zostali poinformowani o opadzie radioaktywnym, co naraziło ich na śmiertelne dawki promieniowania;
• Władze lokalne nie zarządziły ewakuacji pobliskiego miasta Prypeć;
• Centralne władze sowieckie nie przyznały, że doszło do incydentu, aż kilka dni później – a elektrownia jądrowa w Szwecji oddalona o ponad tysiąc kilometrów odnotowała skok poziomu promieniowania i ewakuowała swój personel

Ostatecznie władze ewakuowały cywilów mieszkających w pobliżu elektrowni. Strażacy, personel medyczny, żołnierze, naukowcy zostali rzuceni w strefę katastrofy z niewielkim lub żadnym wyposażeniem. Nie ma wątpliwości co do bohaterstwa tysięcy likwidatorów z Czarnobyla; tak samo jak nie ma wątpliwości co do tchórzostwa i oszustwa sowieckich urzędników na wszystkich szczeblach. Próba sowieckiego kierownictwa z 1986 roku, by zatuszować katastrofę, była aktem przemocy wobec narodów Związku Radzieckiego i jego sąsiadów.Serial HBO Czarnobyl przedstawia w zdramatyzowanej wersji katastrofę, reakcje władz oraz jej konsekwencje.

Walka z wyciekami

Aby upamiętnić rocznicę, rosyjska państwowa agencja prasowa RIA Nowosti podkreśla działania KGB zmierzające do uciszenia katastrofy:

Rola KGB polegała na monitorowaniu obiektu, który był w bardzo złym stanie i stanowił realne zagrożenie dla naszego kraju. Ponadto służby wywiadowcze obcych rządów wykazywały duże zainteresowanie obiektem, demonstrując od pierwszego dnia niezwykłą aktywność w próbach pozyskania informacji, które mogłyby być przydatne.

RIA Nowosti w drugim artykule chwali wysiłki KGB w zabezpieczaniu przestrzeni informacyjnej wokół katastrofy. Agencja cytuje weterana KGB:

Nie dopuściliśmy do wycieku jakichkolwiek informacji. Zdobyliśmy jednak doświadczenie, jak w skrajnych sytuacjach można pozyskiwać informacje poprzez peryferyjnych interesariuszy i jak temu zapobiegać.

W świecie RIA Nowosti to tuszowanie katastrofy było prawdziwym bohaterstwem. A duch Czarnobyla wciąż żyje. Kłamać, zaprzeczać, fałszować.

Rozbieżności w liczbach

Niewiele krajów na świecie ucierpiało bardziej z powodu pandemii COVID-19 niż Rosja.Nadmierna śmiertelność w Rosji w 2020 r. wyniosła znacznie ponad 300 000, podczas gdy oficjalnie uznany przez kraj bilans zgonów z powodu COVID-19 wynosi około 110 000. W większości innych krajów europejskich nadmierna śmiertelność jest niemal w całości wyjaśniana przez pandemię. W Rosji – 200 000 obywateli zmarło z niewyjaśnionych przyczyn.

Rosja agresywnie próbuje promować swoją szczepionkę Sputnik V w Europie – procedura dopuszczenia jest w toku. Tymczasem Rosja poważnie pozostaje w tyle w wysiłkach na rzecz zaszczepienia swojej populacji. 4,8 proc. Rosjan jest w pełni zaszczepionych. Średnia dla krajów UE/EOG wynosi 8,9 proc. Niechęć do szczepień jest jednym z wyjaśnień powolnego tempa wdrażania szczepień w Rosji. Rosyjskie media państwowe konsekwentnie rozpowszechniały różne teorie spiskowe dotyczące pandemii i szczepionek, strasząc odbiorców skutkami ubocznymi.

Dezinformacja jest zabójcza. Czarnobyl pokazał to w najbardziej tragiczny sposób. Bez rzetelnych danych społeczeństwo nie jest w stanie rozwiązywać swoich problemów. W tym tygodniu Kreml uznał ruch Aleksieja Nawalnego za „ekstremistyczny”. Niezależna agencja informacyjna Meduza została oznaczona jako „zagraniczny agent”.Organizacja pozarządowa Reporterzy bez Granic podkreśliła ostatnio wartość niezależnego, opartego na faktach dziennikarstwa w walce z pandemią.

Kreml prowadzi wojnę przeciwko sprzeciwowi i wymianie idei. Wojnę przeciwko pluralizmowi i ideom.

Kłamstwa o Czarnobylu nie uratowały ZSRR. Teraz kłamstwa Kremla osłabiają Rosję.