Echa rosyjskich operacji FIMI w Afryce

Afryka coraz częściej staje się geopolitycznym polem bitwy, co w żadnym innym miejscu nie jest tak dobrze widoczne, jak w sferze informacyjnej. Najnowsze ustalenia zawarte w trzecim raporcie ESDZ na temat zagrożeń związanych z zagranicznymi manipulacjami i ingerencjami w informacje (FIMI) pokazują, że Rosja znacząco rozszerzyła swoje operacje na kontynencie afrykańskim, realizując długofalową i wielopoziomową strategię, która wpisuje się w krajobraz informacyjny tego regionu.

W 2022 roku, po zawieszeniu przez UE kanałów RT i Sputnik, pozostających pod państwową kontrolą, Rosja dokonała strategicznego zwrotu. Nie zapominając o Europie, przekierowała swój manipulacyjny potencjał i dostosowała taktykę, aby wzmacniać swoje wpływy w Afryce, wykorzystując regionalne zmiany polityczne i pozycjonując się jako przeciwwaga dla Zachodu.

Rosyjski repertuar działań w Afryce

W przeciwieństwie do bardziej otwartych działań prowadzonych ostatnio w Mołdawii, rosyjskie podejście do FIMI w Afryce łączy metody jawne i niejawne, kontynuując trwające od lat działania, w tym operacje powiązane wcześniej z grupą Wagnera. Strategia ta opiera się na zintegrowanej sieci mediów państwowych, źródeł prowadzonych w sposób niejawny, kanałów dyplomatycznych i, co szczególnie istotne, lokalnych podmiotów nagłaśniających.

Operacje jawne

Rosyjskie źródła kontrolowane przez państwo działają na dwóch poziomach. Globalne podmioty, takie jak TASS czy RIA Nowosti, dostarczają podstawowych narracji, a lokalne filie, np. RT Africa i Sputnik Afrique, dopasowują treści do kontynentu. Rosyjskie misje dyplomatyczne, w szczególności ambasady w najważniejszych krajach, wśród których znajdują się Kenia i RPA, często biorą udział w nagłaśnianiu treści na późniejszych etapach, forsując oficjalne rosyjskie stanowisko.

Niejawne i powiązane z państwem centra

Gdy zagłębimy się w bardziej ukryte części tego ekosystemu, natrafimy na pozornie lokalne media i konta w mediach społecznościowych, zaprojektowane tak, by maskować swoje powiązania z Kremlem.

• African Initiative: To „medium” stało się głównym centrum rosyjskich operacji FIMI w Afryce. Wypełniło ono próżnię po operacjach medialnych powiązanych z Grupą Wagnera po śmierci jej przywódcy, Jewgienija Prigożyna. African Initiative przedstawia się jako „niezależna agencja prasowa”, ale w rzeczywistości jest ona prowadzona przez osoby związane z rosyjskimi służbami bezpieczeństwa (FSB i GRU) i została objęta sankcjami UE. Działa w wielu językach i ma lokalne oddziały w regionie Sahelu (Burkina Faso, Mali, Niger), służąc jako główny „most informacyjny”, który nagłaśnia narracje Kremla i uczestniczy też w działaniach poza Internetem, takich jak szkolenia dziennikarzy i inne wydarzenia organizowane w celu umacniania rosyjskiej obecności na kontynencie.

• Portal Kombat: Rozległa sieć stron internetowych, znana też jako ekosystem lub sieć Pravda, wykorzystuje zautomatyzowane mechanizmy powielania treści, aby systematycznie nagłaśniać i rozpowszechniać materiały pochodzące z African Initiative. Sieć ta jest skierowana do konkretnych regionalnych grup odbiorców poprzez liczne strony internetowe na całym kontynencie (m. in. w Algierii, Burkina Faso, Kamerunie, Republice Środkowoafrykańskiej, Czadzie, Egipcie, Nigerii, Senegalu, Sudanie i wielu innych), zalewając lokalną przestrzeń informacyjną prokremlowskimi narracjami.

• Kluczowa rola sieci lokalnych: Prawdopodobnie najbardziej podstępnym elementem strategii jest wspieranie i wykorzystywanie lokalnych podmiotów nagłaśniających. Rosja bazuje w dużej mierze na rozbudowanym ekosystemie pozornie lokalnych, a często nieprawdziwych stron internetowych, kanałów w mediach społecznościowych i influencerów. Według doniesień kanały te otrzymują finansowanie, a ich rola polega na nadawaniu rosyjskim narracjom pozorów lokalnego wydźwięku i wiarygodności. Ich przekaz jest systematycznie zbieżny z narracją Kremla i odgrywają one kluczową rolę w osadzaniu treści FIMI w głębokich warstwach regionalnej przestrzeni informacyjnej, zacierając granice między źródłami o ustalonych i nieustalonych powiązaniach.

Rosyjskie struktury FIMI w Afryce

„Pranie” informacji

Rosja stosuje dwukierunkową technikę prania informacji w Afryce. Narracje produkowane centralnie są filtrowane i dopasowywane do lokalnych odbiorców za pośrednictwem sieci takich jak African Initiative oraz powiązanych z nią lokalnych podmiotów rozpowszechniających treści. Jednocześnie African Initiative tworzy treści, trafiające z powrotem do rosyjskiego systemu mediów państwowych poprzez kanały takie jak Sputnik Afrique, które nadają im sztuczną wiarygodność na poziomie globalnym.

Integracja źródeł online i offline

Rosyjski repertuar działań FIMI w Afryce nie ogranicza się tylko do działań w Internecie, ale obejmuje też techniki offline. Wydarzenia, demonstracje i współpraca z lokalnymi organizacjami (np. African Initiative Association w Burkina Faso) są wykorzystywane do wzmacniania strategicznej pozycji Rosji i rozpowszechniania narracji w różnych językach.

Stare narracje w zaadaptowanej wersji

Narracje rozpowszechniane przez ten manipulacyjny mechanizm pozostają spójne z globalnym antyzachodnim przekazem płynącym z Rosji, lecz są znacząco zaadaptowane do lokalnych afrykańskich odbiorców. Najważniejsze tematy:

• Przedstawianie Zachodu (zwłaszcza Francji i USA) jako wyzyskujących, neokolonialnych sił odpowiedzialnych za brak stabilności.

• Prezentowanie zachodniej polityki w sprawach społecznych (np. dotyczącej praw osób LGBTIQ+) jako próby osłabiania lokalnych tradycji i wartości.

• Dyskredytowanie niezależnych i zachodnich mediów poprzez ukazywanie ich jako źródeł propagandowych.

• Przedstawianie Rosji jako godnego zaufania sojusznika, obrońcy afrykańskich interesów i partnera w walce z terroryzmem.

• Podkreślanie silnych więzów między Rosją a Afryką i utrzymywanie, że kontynent afrykański powszechnie popiera geopolityczne działania Rosji, w tym wojnę przeciwko Ukrainie (często ukazywaną w negatywnym świetle).

Długofalowa gra

Rosyjskie operacje FIMI w Afryce to nie przelotne kampanie, ale zakorzeniony, dostosowujący się i stały element otoczenia informacyjnego. Łącząc zasoby państwowe, operacje tajne oraz lokalne sieci, Rosja stara się wpływać na opinię publiczną, osłabiać zachodnie wpływy i realizować własne długofalowe cele geopolityczne na kontynencie.