Figura tygodnia: 500

Avaaz, globalna organizacja non-profit i sieć aktywistów, zbadała konta na Facebooku aktywne w sześciu największych państwach członkowskich UE: Francji, Niemczech, Włoszech, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. Ustalenia pokazują szeroki wachlarz stosowanych taktyk. We Francji odnotowano mieszankę skrajnie prawicowych przekazów dezinformacyjnych, rasistowskich treści oraz mowy nienawiści (wymierzonej m.in. w migrantów); sieci włoskie i polskie wykazywały podobne wzorce, podobnie jak niemiecka — przy czym ta ostatnia koncentrowała się na wzmacnianiu treści skrajnie prawicowych, a nawet na wspieraniu negowania Holokaustu. Nienawistne przekazy i dezinformacja były rozpowszechniane również po hiszpańsku, a konta je przekazujące zostały usunięte przez Facebooka tuż przed wyborami parlamentarnymi w kwietniu. W Wielkiej Brytanii Avaaz ujawniło podejrzane zachowania spamerskie, prowadzone w celu promowania stron internetowych o niskiej wiarygodności i uzyskania większej liczby wyświetleń.

Mimo że przekazy się zmieniały i były kierowane do konkretnych odbiorców, podobne taktyki dezinformacyjne wykryto we wszystkich sześciu krajach. Obejmowały one m.in. używanie fałszywych i zduplikowanych kont do zarządzania większą liczbą grup i stron. Taktyka ta pozwalała nie tylko zwiększać zainteresowanie poprzez sztuczne dodawanie internetowych „polubień”, lecz także unikać odpowiedzialności i kontrolować szkody w przypadku usunięcia części stron przez Facebooka. Ponadto w wielu przypadkach Avaaz zgłaszało, że te same szkodliwe treści były udostępniane przez różne strony i grupy, co wskazywało na ich sztuczną manipulację oraz pewien stopień koordynacji w rozpowszechnianiu przekazów.Oszustwo posunęło się aż do tworzenia i promowania stron na Facebooku poświęconych stylowi życia i sportom, takim jak piłka nożna, kosmetyki, zwierzęta domowe itp., a następnie z dnia na dzień zamieniania ich w megafony dzielącej polityki. W rezultacie osoby, które początkowo kliknęły „Lubię to” lub „Obserwuj” na tych stronach, ponieważ chciały śledzić swoje hobby lub się rozerwać, ostatecznie były narażone na dezinformację ze skrajnych grup, chętnych do stworzenia wizerunku oddolnego poparcia.

Avaaz nie przypisuje badanych kont aktorom państwowym – niemniej jednak taktyki i narracje stojące za ujawnionymi kontami mają wiele wspólnego z niedawnymi prokremlowskimi kampaniami. Jak niedawno stwierdzono w raporcie Instytutu Dialogu Strategicznego, nowi skrajni aktorzy w Europie, w tym ci powiązani z Rosją, stosują taktyki polegające na pogłębianiu podziałów i wykorzystywaniu kontrowersyjnych tematów, takich jak migracja, prawa człowieka i zmiana klimatu. Najwyraźniej inni aktorzy również uczą się z kremlowskiej instrukcji.

Po przeprowadzeniu własnego dochodzenia Facebook zdecydował się usunąć 77 stron i grup oraz 230 kont zgłoszonych przez Avaaz. Same te strony zostały wyświetlone przez użytkowników internetu 500 milionów razy. To więcej niż liczba wyborców w UE – powiedział Guardian Christoph Schott, dyrektor kampanii Avaaz.A mimo to prawdopodobnie jest to tylko czubek góry lodowej dezinformacji.