Od przedszkolaków do nastolatków: rozszerzanie kontroli ideologicznej w rosyjskich szkołach

Kreml od dawna wprowadzał propagandę do rosyjskiego systemu edukacji, aby wzmacniać „patriotyzm” rosyjskiej młodzieży. Przyszli „dzieci-żołnierze” Putina nie tylko biorą udział w regularnych ceremoniach podnoszenia flagi, śpiewania hymnu oraz spotkaniach z „bohaterami” „specjalnej operacji wojskowej” („SOW”) w Ukrainie. Uczestniczą również w montażu dronów i innych szkoleniach wojskowych. Oprócz rytuałów patriotycznych władze indoktrynują rosyjskich uczniów, systematycznie przepisując podręczniki do historii i wiedzy o społeczeństwie. Kreml nie ukrywa swojego planu dostosowania wszystkich podręczników szkolnych i uniwersyteckich do alternatywnej rzeczywistości istniejącej w umyśle Putina.

Sytuację „patriotycznej” indoktrynacji w rosyjskich szkołach przedstawia nagrodzony Oscarem film dokumentalny „Pan Nikt kontra Putin” (2025), w którym żyjący na wygnaniu rosyjski nauczyciel Paweł Talankin prezentuje nagrane materiały filmowe ukazujące prowojenną indoktrynację, w tym bezpośrednie uzasadnienie inwazji na Ukrainę, wizyty najemników z grupy Wagnera w szkołach i zawody w rzucaniu granatami. W marcu 2026 r. film ten został zakazany w Rosji pod zarzutem „propagandy ekstremizmu i terroryzmu”. Kreml przywiązuje szczególną wagę do surowej kontroli ideologicznej nad placówkami oświatowymi na tymczasowo okupowanych terytoriach Ukrainy – ponad 580 000 dzieci uczęszcza tam do lokalnych szkół. A Moskwa wyraźnie chce wychować ukraińskie dzieci mieszkające na okupowanych terytoriach na „zwykłych Rosjan”.

Od 2026 r. Kreml będzie kierował swoją propagandę także do najmłodszych uczniów. Wkrótce rosyjskie władze uruchomią trzy nowe lekcje „patriotyczne”: „Dobre zabawy” dla dzieci przedszkolnych w wieku od trzech do siedmiu lat, „Moja rodzina” dla uczniów klas 1-4 oraz „Kultura duchowa i moralna” dla dzieci w klasach 5-7.

Kampanie Kremla dotyczące zagranicznej manipulacji informacjami i ingerencji w informacje (FIMI) są dobrze opracowane, aby wywierać wpływ na odbiorców za granicą. Teraz Kreml kieruje swoje kampanie do wewnątrz, w stronę najbardziej podatnych odbiorców, mając na celu uczynienie z trzylatków „prawdziwych patriotów”.

„Rozmowy o ważnych sprawach”: sztandarowa lekcja indoktrynacji Putina

Od 1 września 2022 r. każda rosyjska szkoła rozpoczyna tydzień od obowiązkowego rytuału patriotycznego, który obejmuje podniesienie flagi i wysłuchanie hymnu. W programie znajdują się również obowiązkowe zajęcia – „Rozmowy o ważnych sprawach” – prowadzone od klasy 1 do 11. Zajęcia te są flagowym projektem Kremla, mającym na celu „promowanie patriotyzmu, tradycyjnych wartości, pamięci historycznej i tożsamości obywatelskiej” w szkołach. Dla Putina jest to tak ważne, że osobiście poprowadził pierwszą lekcję.

Putin prowadzi pierwszą lekcję „Rozmów o ważnych sprawach”, 1 września 2022 r., Kaliningrad. Źródło: Profimedia.cz

Chociaż niektóre tematy dotyczą kwestii niepolitycznych, takich jak kultura, hobby i nauka, „Rozmowy” stały się najbardziej widocznym przykładem propagandy w rosyjskim systemie szkolnym. Głównym celem zajęć jest uzasadnienie operacji wojskowej Putina na terenie Ukrainy oraz militaryzacja rosyjskiej młodzieży. Kreml wykorzystuje te zajęcia również do wdrażania swojej polityki. Na przykład we wrześniu 2025 r. rosyjscy uczniowie mieli lekcję zatytułowaną „Cyfrowa suwerenność Rosji”, która promowała korzystanie z kremlowskiego komunikatora o nazwie Max.

W latach 2025-2026 „Rozmowy” obejmowały tematy o wyraźnie propagandowym charakterze, takie jak „Bohater z sąsiedztwa”, „Rosja – kraj zwycięzców” i „65 lat triumfu w kosmosie”.

Przykład „Rozmów o ważnych sprawach”: „Bohater z sąsiedztwa: regionalna akcja poświęcona Dniu Obrońcy Ojczyzny”. Źródło: Oficjalna strona internetowa cyklu „Rozmowy o ważnych sprawach”.

„Dobre gry” zamieniają przedszkole w nową arenę indoktrynacji patriotycznej

W lutym 2026 r. rosyjskie władze wprowadziły nowy przedmiot „Dobre gry”, przeznaczony dla przedszkolaków. Od 1 września 2026 r. przedmiot ten będzie miał na celu rozwijanie „wartości duchowych i moralnych” u dzieci w wieku od trzech do siedmiu lat. „Dobre gry” to wersja przedmiotu „Rozmowy” dla najmłodszych uczniów. Już w październiku 2024 r. Putin poparł pomysł wprowadzenia „Rozmów” do przedszkoli, twierdząc, że krok ten będzie „poważnym początkiem wielkiego dzieła”.

Na pierwszy rzut oka zajęcia „Dobre Gry” wydają się nieszkodliwe. Dzieci bawią się, rozmawiają i angażują się w kreatywne zajęcia dotyczące między innymi swoich rodzin i przyjaciół. Jednak część rozmów dotyczy również tematów „patriotycznych”, takich jak opowieści o Dniu Jedności Rosji, rosyjskich bohaterach, pamięci historycznej oraz przesłaniu „musimy się jednoczyć się w obronie Ojczyzny” i „nie wyjadę nigdzie, tylko zostanę w moim kraju”. Ponadto zajęcia dają rodzicom zalecenia dotyczące tego, jakie bajki i książki powinni oglądać i czytać ze swoimi dziećmi w domu. Wiele z tych zaleceń wydaje się neutralnych, ale pewnego dnia rosyjscy rodzice mogą zostać poproszeni o granie z dziećmi w bardziej „patriotyczne” gry.

„Dobre gry” mogą nabrać bardziej ideologicznego charakteru w zależności od książek wybranych do zajęć. Na przykład jedna z książek pilotażowych – „Ważne rozmowy dla przedszkolaków”, wydana w 2025 r. – gloryfikuje rosyjskie zwycięstwa i bohaterów, zawierając opisy parad wojskowych, zdjęcia czołgów i okopów itd.

„Moja rodzina” rozszerza ideologię Kremla na edukację podstawową

Kreml wkrótce wprowadzi kolejne „patriotyczne” zajęcia dla najmłodszych rosyjskich uczniów. Po 1 września 2026 r. dzieci z klas 1-4 będą uczestniczyć w nowym, „opcjonalnym” kursie pozalekcyjnym „Moja rodzina”, który będzie odbywał się raz w miesiącu. Dzieci będą uczyć się o miłości, roli rodziny w społeczeństwie oraz miłości do Ojczyzny, a uczniowie klasy 2 będą poznawać tradycyjne rosyjskie wartości, takie jak silne rodziny, patriotyzm i pamięć historyczna. Zajęcia mają uczyć „jak żyć w społeczeństwie oraz kochać swoich rodaków i Ojczyznę”. Lekcje będą prawdopodobnie zawierały bezpośrednie odniesienia do SOW i militaryzmu, tak jak ma to miejsce we wszystkich „patriotycznych” rosyjskich lekcjach.

„Kultura duchowa i moralna” osadza państwową propagandę w centrum edukacji

Od stycznia 2027 r. uczniowie klasy piątej będą uczęszczać na nowy, obowiązkowy przedmiot „Kultura duchowa i moralna”. Oczekuje się, że w latach 2027-2028 przedmiot ten będzie również nauczany w klasach szóstych i siódmych we wszystkich rosyjskich szkołach. Oficjalnym celem tego przedmiotu jest kształtowanie światopoglądu opartego na „tradycyjnych rosyjskich wartościach duchowych i moralnych”. Dzieci będą uczyć się o życiu wybitnych rosyjskich mężów stanu i bohaterów, w tym uczestników SOW. Co ważne, zajęcia te zastąpią naukę języków obcych. Kreml woli prać mózgi rosyjskim dzieciom za pomocą propagandy niż uczyć je języków obcych.

Wprowadzenie tego przedmiotu to ogromne osiągnięcie Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, która w ostatnich latach promowała tę inicjatywę. Jednym z autorów podręcznika wykorzystywanego na zajęciach jest metropolita Tichon (Gieorgij Szewkunow), znany jako osobisty „spowiednik” Putina. Od początku XXI wieku Szewkunow często towarzyszył Putinowi podczas jego wizyt w rosyjskich kościołach i klasztorach. Jak sam powiedział, „Czasami Putin konsultuje się z nim”. Rosyjscy uczniowie będą więc uczyć się o „moralności i duchowości” od duchowego doradcy Putina. Kreml dokłada wszelkich starań, aby światopogląd Putina stał się światopoglądem uczniów.