Odrodzenie stalinowskich parad sportowych w Rosji Putina
Walka Putina z „neoliberalnym” międzynarodowym sportem
17 października 2024 roku, kilka miesięcy po igrzyskach olimpijskich w Paryżu, Putin wziął udział w konferencji zatytułowanej „Rosja – sportowa potęga”, podczas której mówił o potrzebie rozwijania rosyjskiego sportu i ułatwiania dostępu do obiektów sportowych. Jednak w centrum przemówienia Putina nie znalazły się zdrowie i sport, lecz geopolityka, „wartości tradycyjne” oraz rosyjska „inna droga”.
Kluczowe tezy Putina brzmiały: „Dziś, […] międzynarodowy sport i ruch olimpijski są przekształcane nie w arenę uczciwej rywalizacji, lecz w platformę do geopolitycznych gier, […] destrukcyjnej neoliberalnej agendy, propagandy nienaturalnych norm i pseudo-wolności oraz negowania tradycyjnych wartości podzielanych przez zdecydowaną większość krajów od stuleci i tysiącleci. […] Rosja i globalna większość wybierają inną [niezachodnią] drogę”.
Podczas konferencji Putin polecił rosyjskiemu ministrowi sportu przyspieszyć organizację parady sportowców na Placu Czerwonym.W ten sposób Putin wznowił odrodzenie tego stalinowskiego publicznego rytuału: pierwotnie mówił o zorganizowaniu sportowej parady na Placu Czerwonym w grudniu 2023 roku, kiedy polecił rządowi przygotować propozycje do marca 2024 roku.
Dziękujemy ci, towarzyszu Stalinie, za nasze szczęśliwe dzieciństwo!
Decyzja Putina, by zorganizować paradę sportowców na Placu Czerwonym w Moskwie, jest godna uwagi, ponieważ takie publiczne widowisko stanowi wyraźne nawiązanie do parad z epoki Stalina oraz ówczesnego kultu jednostki.
Pierwsza radziecka parada sportowców na Placu Czerwonym odbyła się w 1919 roku, a przez całe lata 20. wydarzenia te odbywały się nieregularnie. Jednak wraz z umacnianiem się stalinowskiego kultu jednostki, od 1931 roku parady sportowców na Placu Czerwonym stały się corocznym widowiskiem gorliwości.
W latach 30. te sportowe parady na Placu Czerwonym z roku na rok stawały się coraz większe — dziesiątki tysięcy sportowców prezentowały zdrowie, siłę i potęgę narodu radzieckiego.Te parady miały najbardziej wyraźny przekaz polityczny: Stalin nadzorował parady, uczestnicy oddawali mu hołd i gloryfikowali jego wizerunek, szerząc jego kult jednostki w całym ZSRR.
Parada z 1935 roku wprowadziła znane hasło – „Stalin jest najlepszym przyjacielem pionierów” – natomiast parada z 1936 roku zawierała słynne hasło „Dziękujemy towarzyszowi Stalinowi za nasze szczęśliwe dzieciństwo!”.
Parady sportowców miały szereg elementów militarystycznych, takich jak hasła „Gotowi do pracy i obrony”; „Dziś sportowiec, jutro żołnierz”; oraz sportowcy maszerujący z atrapami broni oraz modelami czołgów i okrętów wojennych.
Zdjęcia dzięki uprzejmości strony internetowej [soviet-art.ru]
Kształtowanie narracji – sport, potęga i gotowość wojskowa
Sportowe parady Stalina miały na celu nie tylko promowanie zdrowia i sprawności, lecz także ukazywanie potęgi człowieka radzieckiego, ZSRR jako państwa oraz jego jedynego Przywódcy, towarzysza Stalina.
W latach 30. Stalin nie był odosobniony w swojej pasji do organizowania parad sportu i zdrowia publicznego.Hitler i Mussolini również aktywnie wykorzystywali sport i sprawność fizyczną jako kluczowy element swoich totalitarnych ideologii, aby tworzyć ruchy masowe, w których jednostka była jedynie maleńkim elementem większego kolektywu partii, narodu lub państwa.
Jedyna powojenna parada sportowców na Placu Czerwonym odbyła się w sierpniu 1945 r. – po tym parady nigdy nie powróciły na Plac Czerwony, a po śmierci Stalina w 1953 r. zostały całkowicie odwołane w 1954 r. i nigdy nie zostały powtórzone przez władze sowieckie.
Putinowskie wskrzeszenie ceremonii w stylu stalinowskim
Coraz częściej rosyjskie państwowe kanały telewizyjne nadają ponownie lub promują materiały z epoki Stalina, klipy, a nawet całe filmy, takie jak ten dokumentujący Paradę Sportowców Związku Radzieckiego w lipcu 1939 r. na Placu Czerwonym.
Zrzut ekranu z państwowego kanału telewizyjnego Russia Kultura. Film z parady z 1939 r. w Moskwie
Możliwy powrót parad sportowców na Plac Czerwony nie jest pierwszym krokiem, jaki Putin podjął, by ożywić publiczne masowe manifestacje. Parada zwycięstwa 9 maja na Placu Czerwonym urosła pod względem rozmiaru i militarystycznego przekazu w ciągu minionej dekady za rządów Putina. W czasach ZSRR parada ta odbyła się tylko cztery razy (w 1945, 1965, 1985 i 1990 r.).Zobacz naszą relację z historii i przekazu parady tutaj.
Pod pewnymi względami Putin idzie znacznie dalej w prezentowaniu rosyjskiej potęgi militarnej niż powojenni radzieccy przywódcy po Stalinie – na przykład, po 1958 roku ZSRR nie wykorzystywał lotnictwa w paradzie wojskowej na Placu Czerwonym. Od 2008 roku parady wojskowe Putina obejmują lotnictwo, ze szczególnym naciskiem na ciężkie bombowce, nowoczesne myśliwce oraz śmigłowce szturmowe.
Od sportu do polityki: zapomnij o represjach systemu stalinowskiego
To Nikita Chruszczow zakończył stalinowski typ parad i rozpoczął destalinizację swoim „tajnym przemówieniem” z 1956 roku. Niewiele by zaskoczyło, gdyby Putin oświadczył, że „Stalin miał rację” oraz że polityka destalinizacji wdrożona przez Chruszczowa była „niepatriotyczna”, ponieważ we współczesnej Rosji Chruszczow został już oskarżony o „zdradę Rosji i oddanie Krymu Ukrainie”.
Działania Putina idą w parze z wskrzeszeniem Stalina we współczesnej kulturze rosyjskiej: w muzeach, sztuce, kinie, serialach telewizyjnych, a także w systemie edukacji i w szkołach.Stalin zaczął ponownie pojawiać się wyraźniej w przestrzeni publicznej po powrocie Putina na trzecią kadencję prezydencką w 2012 r., a wspólnym elementem było gloryfikowanie ZSRR z lat 30. XX wieku.
To odrodzenie lat 30. jest tym bardziej godne uwagi, że właśnie w tym okresie system stalinowski przyspieszył represje i prześladowania urojonych „wrogów ludu”. Pomyślmy o polowaniu na „kułaków” (samodzielnie gospodarujących chłopów) prowadzącym do wywołanego przez człowieka głodu zwłaszcza na Ukrainie, albo o politycznych procesach pokazowych i czystkach znanych jako procesy moskiewskie, albo o powszechnych represjach wobec zwykłych obywateli radzieckich, które później udokumentowała organizacja pozarządowa „Memoriał”. Nic dziwnego, że rosyjskie władze próbowały zamknąć Memoriał od 2021 r. – zob. nasze relacje tutaj i tutaj – a obecnie poszerzają zakres organizowania masowych parad.
Zobacz też nasze artykuły o rosyjskich podręcznikach szkolnych, systemie edukacji, rosyjskich państwowo sponsorowanych kreskówkach oraz grach wideo.
