Czwarty Raport ESDZ na temat zagrożeń FIMI – demontaż domku z kart FIMI

Współczesne konflikty wykraczają daleko poza pole bitwy. Oprócz czołgów i dronów rozgrywają się one w przestrzeni informacyjnej, gdzie narracje, algorytmy i platformy cyfrowe są wykorzystywane do wprowadzania w błąd i manipulowania odbiorcami.

Przestrzeń informacyjna stała się kluczową areną, na której podmioty sponsorowane przez państwa próbują wprowadzać w błąd i manipulować obywatelami, kształtując opinię publiczną, decyzje polityczne, a nawet wyniki wyborów.

Co nowego w 4. Raporcie ESDZ na temat zagrożeń FIMI

Czwarty raport ESDZ na temat zagrożeń FIMI (zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje) dostarcza nowych danych na temat skali tych działań i przedstawia praktyczne sposoby utrudniania i zwiększania kosztów ich realizacji.

Od 2023 r. ESDZ publikuje serię corocznych raportów dotyczących zagrożeń FIMI, w których przedstawia zmieniający się krajobraz zagrożeń FIMI i nakreśla podejście UE do przeciwdziałania im. W każdym raporcie przedstawia nowe narzędzia służące do rozwiązywania kluczowych kwestii związanych z analizą i reakcją na FIMI.

Jak analizować? W pierwszym raporcie na temat zagrożeń przedstawiono metodologię FIMI, ustanawiającą ujednolicone podejście do badania działań manipulacyjnych poprzez analizę źródeł otwartych (open source).

Jak reagować? W drugim raporcie na temat zagrożeń wprowadzono ramy reagowania, określające, w jaki sposób UE i jej partnerzy mogą koordynować reakcje na kampanie FIMI, w tym te wymierzone w wybory.

Jak demaskować? Trzeci raporcie na temat zagrożeń przedstawia schemat ujawniania FIMI, narzędzie zaprojektowane w celu ujawnienia powiązań między kanałami cyfrowymi a infrastrukturą stojącą za operacjami wywierania wpływu.

Nowo opublikowany czwarty raport ESDZ na temat zagrożeń FIMI skupia się na tym, jak powstrzymać działania FIMI. Opierając się na poprzednich ramach i zestawie narzędzi FIMI UE, wprowadza Podręcznik Odstraszania FIMI, czyli ustrukturyzowane podejście mające na celu zwiększenie kosztów i ograniczenie przestrzeni operacyjnej dla osób dokonujących manipulacji informacjami.

Raport opiera się na analizie 540 incydentów odnotowanych w 2025 r. Przypadki te dotyczyły około 10 500 kanałów w mediach społecznościowych i stron internetowych wykorzystywanych do tworzenia i/lub rozpowszechniania treści manipulacyjnych.

Podmioty powiązane z państwem i wiarygodne alibi

Wśród incydentów, w których możliwe było ustalenie sprawców, 35% było powiązanych z podmiotami państwowymi, w tym 29% z Rosją, a 6% z Chinami. Jednak w przypadku znacznej części działań nadal trudno jest ustalić sprawców. Oba kraje często opierają się na złożonych i niejasnych sieciach, które pozwalają im poszerzać zasięg, pozwalając jednocześnie wyprzeć się w sposób wiarygodny.

Raport potwierdza, że Ukraina pozostała głównym celem operacji FIMI, których celem było osłabienie międzynarodowego poparcia dla Ukrainy i jej mieszkańców oraz zakwestionowanie legitymizacji jej przywództwa i oporu wobec rosyjskiej wojny agresywnej.

Wybory pod presją

Procesy wyborcze nadal przyciągają szczególną uwagę podmiotów zagrażających bezpieczeństwu. W 2025 r. wybory w kilku krajach – w tym w Niemczech, Polsce, Rumunii, Mołdawii, Czechach i Wybrzeżu Kości Słoniowej – były celem kampanii FIMI.

Na kształt tych operacji wpływa również rozwój technologiczny. W 2025 r. 27% analizowanych incydentów dotyczyło sztucznej inteligencji, w tym tekstów generowanych przez AI, syntetycznego dźwięku i zmanipulowanego wideo. Narzędzia te umożliwiają szybszą produkcję treści i pozwalają na zwiększanie zasięgu kampanii przy mniejszych nakładach.

Za kulisami: sieci i infrastruktura

Analiza sieci przeprowadzona w raporcie poszerza również naszą wiedzę na temat szerszego ekosystemu stojącego za operacjami FIMI. Dzięki mapowaniu powiązań między kanałami i platformami, raport identyfikuje centralną infrastrukturę cyfrową powiązaną z regionalnymi centrami skupiającymi się na takich obszarach jak Afryka Subsaharyjska, Bliski Wschód i Afryka Północna, a także Europa Wschodnia.

Wyniki badań wskazują, że kampanie FIMI są często wywoływane przez ważne wydarzenia polityczne lub aktualności. Prawie połowa odnotowanych incydentów była powiązana z konkretnymi wydarzeniami, w tym wyborami, protestami lub kryzysami międzynarodowymi, które stwarzają okazję do rozpowszechniania manipulacyjnych narracji.

Dlaczego ma to znaczenie

W momentach ważnych wydarzeń politycznych lub medialnych ludzie aktywnie poszukują informacji, aby zrozumieć, co się dzieje. Ta wzmożona uwaga stwarza słaby punkt, który wrogo nastawione podmioty celowo wykorzystują. Wprowadzając w tych momentach manipulacyjne narracje, podmioty FIMI mogą kształtować pierwsze wrażenie, zniekształcać rozumienie faktów i wpływać na reakcje opinii publicznej, zanim dokładne lub osadzone w szerszym kontekście informacje zdążą się rozpowszechnić. W rezultacie FIMI może rozprzestrzeniać się szybciej i zakorzeniać się głębiej, właśnie wtedy, gdy obywatele najbardziej polegają na wiarygodnych informacjach.

Od analizy do działania: podręcznik odstraszania FIMI

Najnowszy raport dotyczący zagrożeń przedstawia Podręcznik przeciwdziałania FIMI, który proponuje przejście od diagnozy do działania. Identyfikując kluczowe słabe punkty w infrastrukturze, pośrednikach i łańcuchach dostaw wykorzystywanych przez podmioty stanowiące zagrożenie, UE i jej partnerzy mogą wykorzystać istniejące instrumenty, takie jak sankcje, współpraca organów ścigania, regulacje cyfrowe i budowanie odporności, aby zakłócić te działania.

Aby uzyskać głębszy wgląd w dane, sieci i taktyki stojące za tymi operacjami, zapoznaj się z Czwartym raportem ESDZ na temat zagrożeń FIMI, który zawiera szczegółową analizę ewolucji zagrożenia i sposobów przeciwdziałania mu.

ODKRYJ GALAKTYKĘ

Na koniec, raport przedstawia FIMI Galaxy Explorer – pierwszy publiczny, interaktywny panel poświęcony działaniom FIMI.

Umożliwia on łatwą nawigację po kluczowych sieciach wykorzystywanych w atakach FIMI, pokazując powiązania między podmiotami zaangażowanymi w działania związane z manipulacją informacjami oraz ich rolę w połączonych sieciach. Można zauważyć, że ataki nie występują w odosobnieniu, ale stanowią część skomplikowanej galaktyki wrogich działań informacyjnych.

Chociaż obecnie odzwierciedla on kluczowe działania FIMI w 2025 r., eksplorator został stworzony jako narzędzie długoterminowe, które będzie regularnie aktualizowane.