Powrót do szkoły w Rosji – więcej rewizji historii
W tym longreadzie przyglądamy się roli rosyjskiego systemu szkolnego w inżynierii społecznej, kształtującej uproszczony, kontrolowany przez Kreml sposób myślenia całych pokoleń młodzieży.
Rok temu, 1 września 2023 r., rosyjscy uczniowie szkół średnich otrzymali nowe „zrewidowane” podręczniki do historii, obejmujące rosyjną przeszłość po 1945 r. Wcześniej ujawniliśmy, jak te „podręczniki” przedstawiały niedawne wydarzenia polityczne w Rosji przez wypaczony pryzmat głównych kremlowskich narracji dezinformacyjnych – że Rosja prowadzi „sprawiedliwą” wojnę przeciwko neonazistowskiej Ukrainie; o działaniach „złego” NATO; o „zamachu stanu” w Kijowie w 2014 r. zorganizowanym przez zachodnie służby bezpieczeństwa; o chwalebnej „Rosyjskiej Wiośnie” z wspaniałymi wyborami wzywającymi Moskwę do pomocy itd.
Nieszczęśliwa Czeczenia
Początkowy sprzeciw wobec podręczników do historii przyszedł z nieoczekiwanej strony. We wrześniu 2023 r. Ramzan Kadyrow, prezydent Republiki Czeczeńskiej w Federacji Rosyjskiej, nakazał usunięcie wszystkich tych podręczników z czeczeńskich szkół, ponieważ ich autorzy de facto usprawiedliwiali stalinowską deportację Czeczenów, Inguszów, Tatarów krymskich i innych narodów ZSRR w 1944 r. „ze względu na ich współpracę z nazistowskimi okupantami”.Rosyjskie Ministerstwo Edukacji szybko po raz kolejny zrewidowało historię, aby upewnić się, że „naprawiono wszystkie błędy dotyczące Czeczenów”.
Ten krótki, lecz wymowny przykład uwidacznia niepokojący trend w rosyjskiej edukacji. Podręczniki, zwłaszcza do historii, nie muszą być dokładne, o ile „historycy” dostosują „rewizje” do współczesnego, wypaczonego światopoglądu Putina i jego lojalnych klakierów.
Sierpień 2024: Czas „zrewidować” szkolnictwo wyższe
6 sierpnia 2024 r. rosyjskie Ministerstwo Edukacji wprowadziło nowy podręcznik do historii Rosji, tym razem dla studentów uczelni wyższych z wydziałów niezwiązanych z historią. Wygląda na to, że „rewizje” przeprowadzono w takim pośpiechu, iż rosyjskim władzom zabrakło czasu na wydrukowanie książek i jak dotąd są one dostępne wyłącznie w formie elektronicznej. Podobnie jak w przypadku wersji dla uczniów szkół średnich z 2023 r., gdy rodzice byli zobowiązani pobrać i wydrukować 450 stron, dopóki nie pojawiły się w sprzedaży egzemplarze papierowe.
Ta 500-stronicowa książka przedstawia kremlowską wersję przebiegu historii Rosji od czasów starożytnych po współczesność.Niezmiennie obejmuje ona „Specjalną Operację Wojskową”, „włączenie nowych regionów do Rosji”, zamach terrorystyczny w Crocus City Hall oraz eksplozje na Nord Stream.
Pojawia się szef wywiadu, który stał się edukatorem
Osławiony rosyjski szef wywiadu i éminence grise Siergiej Naryszkin wyszedł poza swoją rolę szefa rosyjskiego wywiadu zagranicznego, aby zaprezentować swoje umiejętności jako prokremlowski „historyk” i nadzorować przygotowanie tego nowego podręcznika. Nowo odkryta miłość Naryszkina do historii jako narzędzia wpływu i manipulacji nie jest tak dziwna, jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać. W istocie pełni on także funkcję przewodniczącego Rosyjskiego Towarzystwa Historycznego, wątpliwego tworu wskrzeszonego przez Putina w 2012 roku i od tamtej pory wykorzystywanego do zniekształcania historii na potrzeby kremlowskich kłamstw.
Wielka Wojna Ojczyźniana jako centralny punkt
Główny nacisk w nowym podręczniku położono na historię Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (nazistowska inwazja Niemiec na ZSRR w latach 1941–1945) oraz „ludobójstwo narodu sowieckiego”.Krótko mówiąc, kremlowscy „historycy”, kierowani przez szefa Wywiadu Zagranicznego, stworzyli nową wersję „prawdziwej historii Rosji”, zaczynając od opowieści o „rosyjskiej cywilizacji”, koncentrując się na „bohaterskiej obronie Ojczyzny”, cierpieniu „narodu radzieckiego” oraz „chwalebnych czynach Rosyjskiej Wiosny i Specjalnej Operacji Wojskowej”. Ta „prawdziwa historia” w pełni odzwierciedla pseudo-historyczne twierdzenia Putina, usprawiedliwiając wszystkie agresywne działania Kremla i indoktrynując młodych Rosjan, by wierzyli, że żyją w „oblężonym obozie”.
Jedna prawdziwa historia – i sposób, by jej nauczać
Co ciekawe, Naryszkin zasugerował wykluczenie dodatkowych rozdziałów o historii świata z podręcznika. Zgodnie z poglądem Kremla „te dodatkowe informacje przeciążają kurs, a przez to materiał jest słabo opanowywany przez uczniów”. A więc, wraz z tym nowym podręcznikiem, rosyjskie władze w istocie potwierdzają, że rosyjscy uczniowie nie potrzebują wiedzy z historii świata. Zamiast tego muszą być uczeni kremlowskiej pseudo-historycznej propagandy o „Specjalnej Operacji Wojskowej” [SOW] i „Rosyjskiej Wiośnie”.
Kreml jako główny wychowawca
W ostatnich latach Kreml realizował przemyślany kurs centralizowania nauczania historii i innych przedmiotów humanistycznych we własnych rękach.Przed wrześniem 2023 r. rosyjskie uniwersytety miały pewną swobodę w kształtowaniu programu nauczania, ram chronologicznych i aspektów metodologicznych swoich kursów z historii Rosji. Teraz wszystkie uczelnie muszą podążać za ideą jednej „prawdziwej historii”, przedstawianej przez Ministerstwo Edukacji.
Bez myślenia krytycznego, dziękuję
To powrót do praktyk z czasów sowieckich: dominujące podejście do nauczania w rosyjskich szkołach publicznych, na uniwersytetach i w innych instytucjach szkolnictwa wyższego ponownie polega na wykładaniu podręcznika od A do Z i oczekiwaniu, że studenci odtworzą ten program podczas testów. Ani więcej, ani mniej. Ogólnie rzecz biorąc, bardzo niewielki nacisk kładzie się na niezależną krytyczną refleksję studenta. Istnieje jedna i tylko jedna „prawdziwa” wersja danego zagadnienia. W szerszej perspektywie to podejście, które ma tłumić niezależną krytyczną inicjatywę, przenika wiele segmentów rosyjskiego społeczeństwa i przejawia się także w nietolerancji wobec grup opozycyjnych oraz niezależnych mediów.
Wskrzeszenie podejścia sowieckiego
W sierpniu 2024 r. minister szkolnictwa wyższego Walerij Falkow ujawnił, że Ministerstwo rozpoczęło prace na polecenie Putina nad „sformułowaniem jednolitej koncepcji nauczania nauk społecznych i dyscyplin humanistycznych, w której centralną rolę odgrywać będą historia i filozofia”.Według Falkowa kurs historii Rosji musi uzupełniać kurs „Podstawy rosyjskiej państwowości”; ten krok – jak powiedział – pomógłby „wzmocnić u studentów poczucie przynależności do rosyjskiego społeczeństwa oraz bycia obywatelami Rosji”.
W tym celu Aleksander Dugin, zagorzały putinista, nacjonalista i ideolog głoszący rosyjską supremację, został mianowany na szefa nowego centrum na czołowym rosyjskim uniwersytecie kształcącym nauczycieli dla nauk humanistycznych – RGGU. Zadaniem Dugina jest usprawnienie i ujednolicenie nauczania w „patriotycznym” kierunku.
Manipulacyjne intencje Kremla są oczywiste. Władze rosyjskie chcą przygotować jednolitą koncepcję myślenia. Jedna „prawdziwa historia”, spisana przez kremlowskich funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa oraz marionetkowych „historyków”, jest tylko jednym elementem tego nacisku. Młodzi Rosjanie będą indoktrynowani w szkołach i na uniwersytetach, wystawiani na działanie rozmaitych pseudohistorycznych koncepcji „rosyjskiej cywilizacji”, „potrzeby cierpienia dla Ojczyzny” oraz „bohaterstwa żołnierzy SMO”.
Nowe książki dla klas 5–9 – łap ich młodo
Putinowscy „historycy” kontynuują swoją „owocną” pracę nad przepisywaniem podręczników do historii Rosji.Teraz kierują swoją uwagę na podręczniki szkolne dla klas 5–9 i te mają trafić do rosyjskich szkół na początku następnego roku szkolnego, 1 września 2025.
W marcu 2024 r. doradca Putina i szef Rosyjskiego Wojskowo-Historycznego Towarzystwa, Władimir Miedinski, ogłosił ukończenie „ulepszonych, dostosowanych i bardziej nowoczesnych” podręczników do historii dla uczniów klas 5–9. Książki te obejmują historię Rosji i historię powszechną od starożytności po czasy współczesne. Miedinski jest również kontrowersyjnym byłym ministrem kultury.
Złe kolonialne imperia i dobra Rosja
Mimo że uczniowie uczą się historii bardziej odległej, te nowo zrewidowane podręczniki niosą teraz ideologiczne narracje Kremla. Według jednego z autorów, 93-letniego Aleksandra Czubariana, nowe książki redefiniują pojęcie „imperium”. Głównym celem tej zmiany jest pokazanie różnic między Imperium Rosyjskim a „klasycznym kolonializmem”, takim jak Imperium Brytyjskie.
Czubarijan twierdzi, że „wszystkie imperia na świecie miały terytoria zamorskie, podczas gdy Rosja włączała sąsiednie terytoria do wspólnej przestrzeni gospodarczej, więc stawały się one jedną całością z Rosją”.Te nowe podręczniki historii jasno wyjaśniają uczniom, że Imperium Rosyjskie nie było państwem kolonialnym, lecz czymś „dobrym”, podczas gdy inne imperia były „złe”.
Zapowiedź nadchodzącej książki: Rosja jako kolebka cywilizacji
Podczas gdy czekamy, aż książki pojawią się na następny rok szkolny, zostaliśmy poinformowani o ich zarysie. Zaktualizowany podręcznik historii dla 5 klasy będzie zawierał elementy historii Rosji – „Chersonez, Arkaim, Fanagoria, Scytowie, Sarmaci i pierwsi Słowianie”, a nie tylko dzieje starożytnego Rzymu, Grecji i Cesarstwa Wschodniorzymskiego.
Kreml podkreśla „starożytny” charakter „rosyjskiej cywilizacji”, tworząc fałszywe analogie między historią państwa moskiewskiego a dziejami starożytnej Grecji, Rzymu i Cesarstwa Wschodniorzymskiego poprzez wykorzystanie następujących miejsc historycznych:
- Chersonez – starożytna grecka kolonia położona na obrzeżach Sewastopola na Krymie. Putin wielokrotnie nazywał Chersonez „miejscem świętym” dla rosyjskiej historii i duchowości – miejscem, w którym kijowski wielki książę Wołodymyr przyjął chrześcijaństwo dla Rusi Kijowskiej.Rosyjskie „posiadanie” Chersonezu jest jedną z kluczowych narracji kremlowskiej wizji historii – jest wykorzystywane do uzasadniania nie tylko nielegalnej rosyjskiej aneksji Krymu w 2014 r., ale także pomaga Rosji zawłaszczać historię Rusi Kijowskiej, przedstawiając ją jako „fundament” państwa moskiewskiego;
- Fanagoria – starożytna grecka kolonia położona na Półwyspie Tamańskim na rosyjskim wybrzeżu Morza Czarnego. W 2011 r. Putin odwiedził tę kolonię, przypadkowo „odnajdując” dwie starożytne amfory głęboko w morzu;
- Arkaim – to miejsce jest starożytną osadą, odkrytą w rosyjskim regionie Uralu i datowaną na XVII–XVI wiek p.n.e. Jej odkrycie w 1987 r. spowodowało rozpowszechnienie w Rosji licznych pseudohistorycznych teorii. Rzekomo Arkaim jest „miejscem narodzin Ariów”, „modelem nowej duchowej cywilizacji”, „Asgardem Odyna” oraz „miejscem narodzin Zaratustry”. Te teorie były aktywnie wykorzystywane przez rosyjskich nacjonalistów do twierdzenia o istnieniu „starożytnej rosyjsko-aryjskiej cywilizacji”, która funkcjonowała na najwyższym poziomie technologicznym i duchowym.Więcej o pseudo-historycznych ideach dotyczących Arkaimu tutaj.
Wygląda na to, że te nowe rosyjskie podręczniki szkolne nie będą zawierać oczywistych teorii spiskowych na temat Arkaimu, ale sam fakt, że wspominają o tym kontrowersyjnym miejscu, pokazuje, iż Kreml kontynuuje poszukiwania „starożytnych” korzeni „rosyjskiej cywilizacji”.
Zobacz także nasze wcześniejsze artykuły o kształtowaniu rosyjskiej soft power:
Manipulowanie pamięcią: przepisywanie szkolnych podręczników historii
