Rysunek tygodnia: 5
Pięć lat i 9 milionów tweetów później zbadaliśmy, w jaki sposób trolle rozpowszechniały dezinformację na temat zestrzelenia MH17.
Minęło pięć lat, odkąd prokremlowskie media oraz Internet Research Agency (tzw. petersburska fabryka trolli) zaczęły rozpowszechniać kłamstwa na temat zestrzelenia MH17. Przy nawet 160 przypadkach dotyczących MH17 w bazie danych EUvsDisinfo oraz wielu analizach dotyczących różnych taktyk machin dezinformacyjnych poświęconych temu incydentowi, można by pomyśleć, że widzieliśmy już wszystko.
Już wiemy, w jaki sposób konta IRA manipulowały dyskusją na temat zestrzelenia MH17. Widzieliśmy, jak duży był zakres ich aktywności w pierwszych dniach po katastrofie i jak masowo angażowały się w kampanię przeciwko Ukrainie. Ale te konta na tym nie poprzestały – i my też nie chcieliśmy na tym poprzestać. Chcieliśmy lepiej zrozumieć, jak działały trolle i jak skuteczne mogły być w forsowaniu narracji dezinformacyjnych na temat zestrzelenia MH17. Ten przypadek jest interesujący z kilku powodów; jednym z nich jest to, że machina dezinformacyjna nie zatrzymuje się, mimo że dowody zebrane przez Wspólny Zespół Śledczy (JIT) są niepodważalne.Ponadto pokazuje, w jaki sposób stosuje się różne taktyki, narracje i narzędzia.
Spośród ponad 9 milionów tweetów zidentyfikowanych przez Twitter jako zawierające odnośniki do rosyjskiej Internet Research Agency, przyjrzeliśmy się bliżej wyłącznie tym, które zawierały „mh17”. Dzięki temu zidentyfikowaliśmy 692 unikalne konta na Twitterze aktywne w tym temacie i prześledziliśmy treści, które udostępniały.
Kontinuum czasu i treści
Pierwszy tweet z tej partii został opublikowany w dniu katastrofy, 17 lipca 2014 r. Ostatni dostępny tweet wysłano 6 czerwca 2018 r. Konta nie były konsekwentnie aktywne przez cały ten okres. Najbardziej wyraźne szczyty ich aktywności pokrywały się z kluczowymi momentami:
Reakcja trolli była nie tylko terminowa; trafiła też w czuły punkt u ich odbiorców. Analiza poszczególnych kont trolli pokazuje, że choć liczby polubień czy retweetów były nieznaczne, liczba kliknięć w linki była zaskakująco wysoka. Spośród 601 linków udostępnionych w badanych tweetach 216 zawiera bitly linki, które pozwalają nam zobaczyć, jak często były klikane. Przeanalizowaliśmy te 216 linków do artykułów osadzonych w tweetach IRA.
Statystycznie sto wyświetleń posta generuje jedno kliknięcie. W tym przypadku w 216 linków kliknięto ponad 37 000 razy! Te liczby pokazują, jak silnie zaangażowani byli odbiorcy trolli.Najczęściej klikane linki pochodziły z Ria.ru (17 lipca 2015; narracja o (na zawsze) nierozstrzygniętych pytaniach); pewną popularność zyskał też Inosmi.ru (3 sierpnia 2014 – historia o tym, że USA niesłusznie oskarżały Rosję o zestrzelenie MH17 i rzekomo ukrywały informacje wywiadowcze dotyczące odpowiedzialności Ukrainy), a następnie pojawiały się materiały z Riafan.ru oraz rosyjskiej wersji RT. Jednym z nielicznych najczęściej udostępnianych anglojęzycznych źródeł był Russia Insider, promujący narrację o odpowiedzialności Ukrainy i Zachodu (22 lipca 2015).
Dezinformacja rzadko dotyczy tylko jednego przekazu – jej celem jest raczej dotarcie do różnych grup z różnymi narracjami. Dlaczego? Ponieważ w ten sposób zwiększa się możliwość dotarcia do większych odbiorców: na przykład nie tylko do osób, które już wcześniej uznały winę Ukrainy za zestrzelenie (co było dominującą dezinformacyjną narracją w języku rosyjskim i angielskim), ale także do tych, którzy chcieliby przerzucić odpowiedzialność na USA – taki przekaz rozpowszechniano po niemiecku i niderlandzku. Innym celem kampanii dezinformacyjnej jest wywołanie jak największego zamieszania.W sprawie MH17 osiągnięto to poprzez narrację o „nierozstrzygniętych pytaniach” wokół tej sprawy, która bagatelizowała wyniki międzynarodowego śledztwa jako wątpliwe i próbowała przekonać odbiorców, że w rzeczywistości niczego nie wiemy na pewno.
Ale wiele rzeczy wiemy na pewno. Dochodzenia prowadzone przez JIT oraz przez nienastawione na zysk organizacje wielokrotnie dowiodły udziału Rosji w zestrzeleniu, a ostatni etap międzynarodowego śledztwa doprowadził do oskarżenia 3 obywateli Rosji i 1 obywatela Ukrainy o spowodowanie katastrofy MH17 i zamordowanie 298 osób na pokładzie.
Kłamstwa, nawet jeśli są celowo powtarzane przez 5 lat, pozostają kłamstwami.
