Kontrolowane pytania, przygotowane kłamstwa. „Bezpośrednia linia” z Putinem

19 grudnia 2025 r. prezydent Rosji Władimir Putin po raz kolejny wystąpił w corocznym programie telewizyjnym „Bezpośrednia linia z Władimirem Putinem”, odpowiadając na pytania nadsyłane przez widzów. Przemówienia i publiczne wystąpienia Putina stanowią jeden z kluczowych filarów rosyjskich kampanii zagranicznej manipulacji informacjami i ingerencji (FIMI). Formułując narracje dezinformacyjne na najwyższym szczeblu władzy, Putin nadaje im legitymację oraz dostarcza gotowe przekazy, które media państwowe, podmioty FIMI i powiązane sieci następnie wzmacniają na całym świecie, wpływając na opinię publiczną i zniekształcając fakty. Wystąpienia te regularnie wykorzystują sprawdzone techniki dezinformacyjne, z których część omawiamy poniżej.

Emitowany od 2001 r. program „Bezpośrednia Linia” na stałe wpisał się w rosyjski kalendarz polityczny, pojawiając się z nielicznymi przerwami niemal co roku. Od 2023 r. został połączony z odrębną wcześniej konferencją prasową podsumowującą rok i funkcjonuje jako coroczny „przegląd roku” z udziałem Putina.

Lokalne problemy? Kryształowa kula Putina ma dla Ciebie rozwiązanie

Format programu nie pozostawiał wątpliwości, że pytania były starannie dobrane, a odpowiedzi przygotowane z wyprzedzeniem. Wiele z nich dotyczyło bardzo konkretnych problemów lokalnych, co pozwalało Putinowi wykazać się znajomością codziennych bolączek i kreować wizerunek lidera osobiście zaangażowanego w ich rozwiązywanie. Często rozpoczynał odpowiedzi od deklaracji, że już wcześniej znał dany problem. Nowością w tym roku była jednak wyraźna zmiana tonu: o ile wcześniej Putin zwykle obiecywał interwencję i rozwiązanie zgłaszanych kwestii (czy rzeczywiście do tego dochodziło, to inna sprawa), tym razem często twierdził, że sytuacja jest już pod kontrolą. Pojawiały się także pytania o charakterze bardziej osobistym lub lekkim, jak choćby: „Czy wierzy Pan w miłość od pierwszego wejrzenia?”. Jest to klasyczna technika dezinformacyjna, która odwołując się do emocji, ma na celu humanizację autorytarnego przywódcy.

Radzenie sobie z krytyką poprzez odrzucanie jej zasadności

Połączenie programu „Bezpośrednia linia” z konferencją prasową poszerzyło grono jego odbiorców, obejmując również dziennikarzy. Zapraszanie przedstawicieli mediów z krajów uznawanych przez Moskwę za „nieprzyjazne” (a w tym roku pytania zadawali dziennikarze z USA, Wielkiej Brytanii i Francji), umożliwia mediom prokremlowskim podtrzymywanie narracji o rzekomym braku „cenzury” w Rosji. Dając zachodnim dziennikarzom przestrzeń do zadawania krytycznych pytań, Putin posłużył się mechanizmem fałszywej równoważności, przekształcając tę wymianę w spektakl skierowany do krajowej publiczności, wykorzystywany do odrzucania krytyki jako nieuzasadnionej oraz przedstawiania Zachodu jako z natury stronniczego.

Rosyjska oferta pokoju – czy raczej kapitulacji?

W dniach poprzedzających wydarzenie odbyła się kolejna runda rozmów pokojowych w sprawie Ukrainy z udziałem przedstawicieli Stanów Zjednoczonych i Ukrainy. Dzień przed programem Putina przywódcy europejscy uzgodnili także udzielenie Ukrainie nieoprocentowanej pożyczki w wysokości 90 mld euro. Nic więc dziwnego, że – jak ujął to prowadzący – Putin rozpoczął wystąpienie od „kwestii wojny i pokoju”. Powtórzył, że Rosja jest gotowa zakończyć konflikt „środkami pokojowymi”, ponownie sięgając po technikę znaną jako „a co z…” i podnosząc potrzebę zajęcia się rzekomymi „pierwotnymi przyczynami” wojny. Zastrzegł jednak, że konflikt mógłby się zakończyć wyłącznie na warunkach, które przedstawił w 2024 r.: wycofaniu wojsk Ukrainy z Donbasu oraz rezygnacji Ukrainy z członkostwa w NATO.

Recykling dezinformacji: powtarzanie jest kluczem

W trakcie programu wykorzystywano także dwie inne techniki dezinformacyjne — projekcję oraz powtarzanie fałszywych narracji. „Piłka jest całkowicie po stronie naszych zachodnich przeciwników, przede wszystkim przywódców reżimu w Kijowie i ich europejskich protektorów”, stwierdził Putin, jakby to nie rosyjskie wojska prowadziły wojnę. Stosując projekcję, Putin próbował przerzucić odpowiedzialność za brak porozumienia pokojowego na Ukrainę i UE – co jest znaną narracją dezinformacyjną Kremla. Twierdził również, że Rosja nie rozpoczęła wojny w Ukrainie, lecz jedynie odpowiedziała na wrogie działania władz ukraińskich, określanych przez niego mianem „reżimu w Kijowie”, który oskarża o ataki na ludność cywilną w Donbasie po wydarzeniach z 2014 r., nazywanych przez Kreml „zamachem stanu”. Uporczywe powtarzanie fałszywych narracji dezinformacyjnych opiera się na prostej logice: wystarczająco często powtarzane kłamstwo może uchodzić za prawdę. Powtarzanie przekazów sprawia, że nawet najbardziej absurdalne twierdzenia mogą brzmieć wiarygodnie – jeśli nie w oczach społeczeństw demokratycznych, to przynajmniej dla rosyjskiej publiczności, którą Putin próbuje do siebie przekonać. Choć na początku pełnoskalowej inwazji na Ukrainę zdecydowana większość rosyjskiego społeczeństwa popierała interwencję wojskową, tendencja ta ulega zmianie w obliczu ludzkich i ekonomicznych kosztów wojny. Mimo to obwinianie Zachodu za przedłużający się konflikt, oparte na projekcji i powtarzaniu, pozostaje w Rosji wyjątkowo skuteczną techniką manipulacji.

Nie możesz wygrać wojny? Twierdź, że już wygrałeś

Znaczną część wystąpienia Putin poświęcił sytuacji na froncie, twierdząc, że inicjatywa całkowicie przeszła na stronę Rosji, a rosyjskie siły posuwają się naprzód na całej linii kontaktu. Określił zdjęcia prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego wykonane w Kupiańsku za „fałszywe” i przekonywał, że Ukraina nie dysponuje strategicznymi rezerwami pozwalającymi utrzymać linię frontu lub przejść do działań ofensywnych. Selektywnie dobierając fakty, Putin promował propagandę gospodarczą Kremla, mającą na celu kreowanie obrazu stabilności i odporności mimo międzynarodowych sankcji. Podkreślał, że państwo skutecznie zwalcza inflację i przynajmniej na razie, dysponuje wystarczającymi rezerwami, by finansować wojnę. Przekaz ten nie był skierowany wyłącznie do odbiorców krajowych: służył również wzmocnieniu pozycji Putina w ewentualnych negocjacjach pokojowych.

Odnosząc się do możliwości wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów na rzecz Ukrainy, Putin określił je mianem „rabunku”, powielając utrwaloną przez Kreml narrację FIMI. Ostrzegł przy tym przed „poważnymi konsekwencjami”, grożąc państwom europejskim utratą reputacji oraz spadkiem zaufania do strefy euro wśród innych krajów lokujących tam swoje rezerwy.

Odpowiadając na pytanie BBC o to, czy przewiduje kolejne „specjalne operacje wojskowe”, Putin stwierdził, że nie dojdzie do nich, o ile Rosja będzie „traktowana z szacunkiem”. Według niego to zachodni przywódcy polityczni sami doprowadzili do obecnej sytuacji i nadal zaostrzają sytuację, otwarcie mówiąc o przygotowaniach do wojny z Rosją. Celem tej narracji było zdyskredytowanie krytyki poprzez przedstawienie jej jako stronniczej i wrogiej. „Czy naprawdę zamierzamy zaatakować Europę? Co to za bzdury?”, pytał retorycznie, po czym argumentował, że zachodnie rządy celowo kreują obraz Rosji jako wroga, by ukryć własne porażki w polityce gospodarczej i społecznej. Tego rodzaju przekaz, przedstawiający UE jako podsycającą „rusofobię” w celu odwrócenia uwagi opinii publicznej od problemów wewnętrznych, należy do stałych elementów repertuaru Kremla.

Putin zakpił również z wypowiedzi sekretarza generalnego NATO Marka Rutte, który stwierdził, że państwa Sojuszu mogą stać się „kolejnym celem Rosji”. Sugerując Rutte, by sięgnął do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Białego Domu, w której Rosja nie jest wskazana ani jako wróg, ani jako cel, Putin ironicznie zapytał: „Czy pan w ogóle potrafi czytać?”. Jednocześnie, odpowiadając na pytanie o bezpieczeństwo rosyjskiej eksklawy kaliningradzkiej, ostrzegł, że jakiekolwiek zagrożenie w regionie doprowadzi do „bezprecedensowej eskalacji”, potencjalnie skutkującej pełnoskalowym konfliktem zbrojnym. Gdy dziennikarz z białoruskiego medium państwowego, cytując wcześniejszą wypowiedź Putina o „europejskich warchlakach”, zapytał o gwarancje bezpieczeństwa dla Białorusi, rosyjski przywódca zapewnił, że bezpieczeństwo Związku Rosji i Białorusi „jest w dobrych rękach i zostanie w pełni zagwarantowane”.

Coroczny program telewizyjny Putina pełni nie tylko funkcję platformy kontrolowanego przekazu, lecz także stanowi skuteczne narzędzie dezinformacji generowanej na najwyższych szczeblach rosyjskiego państwa. Łącząc starannie wyselekcjonowane pytania z wyreżyserowanymi odpowiedziami, Kreml buduje pozory otwartości, jednocześnie utrwalając narracje przerzucające odpowiedzialność za inwazję na Ukrainę, przedstawiające Rosję jako ofiarę oraz podkreślające rzekomą odporność gospodarczą mimo narastających sankcji. Przekazy te, powielane przez media państwowe i wzmacniane przez aktorów FIMI, mają na celu normalizację agresji, podważanie suwerenności Ukrainy oraz erozję zaufania do instytucji zachodnich. Rozpoznawanie i ujawnianie tych mechanizmów jest kluczowe dla ograniczania ich wpływu i ochrony integralności debaty publicznej. Nie dajmy się zwieść.