Zalewanie umysłu hiperbolami
Każdy, kto bada dezinformację, mógłby zapytać, dlaczego przestrzeń informacyjna zawiera tak wiele hiperboli. Na przykład, gdy czytasz o pandemii, nie sposób uniknąć przesadnych narracji o Szatanie pociągającym za sznurki albo dzikich scenariuszy, w których zachodni przywódcy jawią się jako dyktatorzy. Prawdopodobnie część wyjaśnienia jest taka, że z perspektywy odbiorcy dramat jest uwodzicielski; ludzie klikają w hiperboliczne i emocjonalne treści.
Niedawne badanie Uniwersytetu Oksfordzkiego rzuca też światło na tych, którzy rozpowszechniają dezinformację. Wykazało ono, że kanał telewizyjny RT, superszerzyciel, wykorzystuje dezinformację do wywoływania (politycznego) chaosu. Jeśli chaos jest celem, środkiem jest ogromna liczba narracji dezinformacyjnych, niczym nadciągające tsunami. W pogoni za kliknięciami potrzebna jest nieograniczona ekstrawagancja. Patrząc na trendy dezinformacyjne z tego tygodnia, widzimy mnóstwo osobliwych tsunami.
Zgodnie z oczekiwaniami zauważyliśmy wiele dezinformacji wymierzonych w rosyjskiego polityka opozycji Aleksieja Nawalnego, protesty wywołane jego aresztowaniem oraz wizytę w Moskwie wysokiego przedstawiciela UE, Josepa Borrella.Jak już donosiliśmy, podczas wspólnej konferencji prasowej Borrella z rosyjskim ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Ławrowem pojawił się już strumień powiązanych ze sobą narracji dezinformacyjnych, wytworzony przez prokremlowski ekosystem dezinformacji i płynnie kontynuowany po zakończeniu konferencji.
Podczas wizyty Wysokiego Przedstawiciela UE Rosja wydaliła również trzech europejskich dyplomatów, którzy monitorowali protesty. W rzeczywistości byli oni jedynie obecni na miejscu, co jest zgodne z ich statusem zagranicznych dyplomatów. Nawet nagrania udostępniane przez rosyjskie media państwowe pokazywały, że dyplomaci przebywali jedynie na zewnątrz w czasie demonstracji. Poza tym nawet w świetle rosyjskiego prawa konstytucyjnego te protesty były legalne. Jednak prokremlowskie media twierdziły, że Rosja została “zmuszona” do wydalenia dyplomatów UE, którzy uczestniczyli w nielegalnych protestach, lub że dyplomaci z UE wzięli udział w niezatwierdzonych wiecach.
Szereg narracji przedstawiało zachowanie UE jako agresywne wobec Rosji — bohatera i ofiary bardzo wielu fałszywych historii. Jedna narracja głosiła, że misją Borrella było publiczne chłostanie Rosji. Inna nawiązywała do rzekomego marzenia UE o inwazji na Rosję.Według tej narracji Zachód boi się rozpocząć wojnę z Rosją, więc wykorzystuje „wścibską piątą kolumnę”, by zdestabilizować kraj.
W podobnej narracji Nawalny jest przedstawiany jako zachodni projekt mający wpływać na Rosję, a jego otrucie jest opisywane jako ustawka przeciwko Rosji. Ta narracja sugeruje, że Rosja miała powody, by uważać, że sytuacja wokół Nawalnego jest „symulacją”. Uderzające jest, że media kontrolowane przez państwo wciąż nazywają Nawalnego „blogerem” lub „blogerem opozycyjnym”, starając się go umniejszyć oraz protesty wywołane jego wyrokiem – wyrokiem, który UE nazwała „nie do zaakceptowania”, „motywowanym politycznie” i sprzecznym z „międzynarodowymi zobowiązaniami Rosji w zakresie praw człowieka”.
Podobnie jak w zeszłym tygodniu, prokremlowskie media twierdziły, że na protest przeciw uwięzieniu Nawalnego przyszło tylko kilka tysięcy osób. Według Reutersa, w samej Moskwie było już 23 stycznia nawet 40 000 demonstrantów. Ponadto tego dnia zatrzymano co najmniej 3 700 osób. O ile nie zatrzymano wszystkich protestujących, liczby się nie zgadzają. Mimo to widzieliśmy twierdzenie, że w Rosji nie ma represji i że rosyjska policja nawet traktuje protestujących „humanitarnie” w porównaniu z policją francuską i amerykańską.To uderzający przykład „whataboutism”, zabiegu retorycznego mającego odwrócić uwagę od nieprzyjemnej kwestii i oskarżyć innych o bycie co najmniej równie złymi.
Hiperboliczne oczernianie szczepionek
Choć nadal jesteśmy w środku pandemii, w porównaniu z poprzednimi tygodniami zauważyliśmy nieco mniej fałszywych rozmów na temat szczepionek. Mimo to nie brakowało hiperbol. W dość groteskowy sposób europejska „niechęć” do dopuszczenia rosyjskich lub chińskich szczepionek została porównana do sytuacji sprzed układu monachijskiego – porozumienia, które umożliwiło aneksję Sudetów, terytorium Czechosłowacji, przez nazistowskie Niemcy w 1938 roku. Jeśli trudno ci uchwycić logikę tego porównania, to jest ono także oderwane od prostych faktów, ponieważ Rosyjski Fundusz Inwestycji Bezpośrednich złożył wniosek o rejestrację – nawet jeszcze nie o zatwierdzenie – Sputnika V w UE dopiero 20 stycznia.
Wielkie narracje, poddane hiperbolizacji
Rzeczy naprawdę wymykają się spod kontroli, gdy hiperbolizowane stają się same wielkie narracje. Na przykład zauważyliśmy narrację twierdzącą, że liberałowie chcą zabić chrześcijan.W przykładzie ekstrawaganckiej przesady, nauka zachodnia rzekomo umożliwiła młodym ludziom w państwach postsowieckich szerzenie zombifikacji, niemoralności, hedonizmu i satanizmu. Według innej historii liberałowie już zabili naukę, monopolizując ją, cenzurując i kontrolując.
To jest niezwykłe. Ostatecznie liberalizm i nauka, wraz z demokracją, opierają się na otwartości. Liberalizm chroni wolność jednostki do odchodzenia od głównego nurtu, demokracja to zdolność społeczeństwa do korygowania własnych decyzji, a nauka to zdolność korygowania, a tym samym ulepszania własnych badań. Wszystkie one łączy pewna postawa i historycznie wzajemnie się uzupełniają.
Dlaczego dezinformacja to ignoruje? Ponieważ ostatecznie dezinformacja, używając hiperboli, ma na celu „zalać strefę”. Innymi słowy: stopniowo zawężać przestrzeń informacyjną, a wraz z nią nasze umysły.
