Niedzielny wieczór w rosyjskiej telewizji

Jak wygląda świat przez pryzmat rosyjskiej telewizji? Jak przedstawiane są wiadomości w ogólnokrajowych stacjach? Jakie emocje i postawy przekazują prowadzący?

Szukaliśmy odpowiedzi w typowym flagowym programie „Itogi Nedeli” („Podsumowanie tygodnia”), wyemitowanym 17 marca 2019 roku na jednym z największych rosyjskich kanałów telewizyjnych, NTV. Oto, co znaleźliśmy.

„Nie ma już żadnych bezpiecznych miejsc”

Prowadząca NTV Irada Zenajłowa otwiera swoje niedzielne, wieczorne wydanie energicznym, szybkim marszem w stronę kamery.

W tle wyświetlane są nagrania zarejestrowane przez terrorystę z Christchurch, po których następują obrazy z uroczystości upamiętniającej legionistów SS w Rydze oraz starć między policją a „żółtymi kamizelkami” w Paryżu.

Zenajłowa mówi lekko zachrypniętym, urywanym głosem, wspierając się ostrymi gestami dłoni. Jej wypowiedzi towarzyszy niezwykle dramatyczna muzyka:

„Nasz główny problem – taki, którego najwyraźniej nie potrafimy rozwiązać – polega na tym, jak żyć obok tych, którzy mają inne poglądy, kolor skóry lub wiarę. Z jakiegoś powodu współistnienie wyszło z mody.”

Zenajłowa prawie nie robi przerw między zdaniami, gdy mówi, i nie uśmiecha się.Jej słowa mają za zadanie nakreślić ramy i zasugerować sposób rozumienia wszystkiego, co nastąpi w ciągu kolejnej godziny i dziesięciu minut relacji z bieżących wydarzeń w jej programie:

„Z jakiegoś powodu wszyscy upierają się, że mają rację, i nie wahają się być okrutni. Tak, miło byłoby mówić tylko o tym, co dzieje się u nas w domu; ale wraz z nadejściem internetu problemy przestały być już ‘ich’ problemami albo ‘naszymi’ problemami; nie można już żadnych zagrożeń nazywać ‘bliskimi’ ani ‘dalekimi’.”

W tym momencie kamera zbliża się do Zenaylovej, gdy ta kontynuuje swoje przemówienie wprowadzające:

„To, co spotkało naszego sąsiada, jutro może spotkać nasz dom; i musimy być przygotowani, by nie wpuścić zła do naszego domu. Sami sprawiliśmy, że świat stał się taki; więc teraz musimy też odpowiedzieć na pytanie, jak mamy w nim żyć. Ten tydzień pokazał, że nie ma już żadnych bezpiecznych miejsc.To, co wydarzyło się w małym nowozelandzkim mieście Christchurch, jest niczym innym jak znakiem straszliwego nieszczęścia dla nas wszystkich, które zbliża się do każdego z nas; ta tragedia nie jest wydarzeniem odosobnionym.”

Kliknij w wideo lub skorzystaj z tego linku, aby zobaczyć – i usłyszeć – jak NTV otworzyło swój niedzielny program publicystyczny

Wycieczka po światowym zamęcie

W dalszej części programu widzowie dowiadują się o niedawnym ataku terrorystycznym w Nowej Zelandii, który NTV łączy z ekstremizmem w całym Zachodzie.

Słyszymy o wiecu upamiętniającym łotewskich legionistów SS, który odbył się w Rydze; o zamieszkach „żółtych kamizelek” we Francji; oraz o Brexicie i perspektywie niepodległości Szkocji.

Katastrofalne scenariusze dla Ukrainy

Długa część programu poświęcona jest zbliżającym się wyborom na Ukrainie, w tym opisowi możliwego scenariusza powyborczego, w którym terytorium Ukrainy może zostać rozerwane przez sąsiednie państwa.

Słyszymy o aneksji Krymu, w tym o odniesieniu do twierdzeń o amerykańskich planach budowy bazy wojskowej na półwyspie.

Widzom opowiadane są również historie o przypadkach niewłaściwego zachowania żołnierzy USA oraz o innych problemach spowodowanych obecnością armii USA w różnych częściachświat.

Wiadomości krajowe na końcu

Dopiero wtedy – i tylko wtedy – po niemal 45 minutach materiałów ze świata – Rosja zaczyna się pojawiać.

Najpierw krótko, zaczynając od przekazu, że nawet międzynarodowi obserwatorzy przyznają, iż „Rosja wygrywa wojnę sankcyjną”.

Następnie, pod koniec, w formie nagrań ze spotkania dyrektora Gazpromu Aleksieja Millera z prezydentem Putinem. Pan Miller zapewnia prezydenta o korzyściach, jakie Gazprom przyniósł zwykłym Rosjanom. (Kanał telewizyjny NTV należy do Gazpromu, który z kolei jest kontrolowany przez państwo rosyjskie.)

A na samym końcu Rosja pojawia się ponownie w materiale o krajowym programie „Liderzy Rosji” dla talentów przywódczych.Następnie audycja kończy się powrotem do wiadomości międzynarodowych i historią młodej szwedzkiej aktywistki klimatycznej Grety Thunberg, która rzekomo ma sen, że walczy ze złem, co pozwala naszej prowadzącej wrócić do jej uwag otwierających z kolejnym apelem, aby nie pozwolić „złu wejść” do naszych domów: „Wszyscy musimy żyć razem, bez względu na to, jaki mamy kolor skóry, ani jakie jest imię Boga, w którego wierzymy” — podsumowuje.

Rosyjska telewizja nie jest o Rosji

Co możemy z tego wywnioskować? Cóż, wskazywaliśmy na to już wcześniej, ale uważamy, że warto to powtórzyć: rosyjska telewizja nie jest o Rosji.

W dominujących ogólnokrajowych kanałach telewizyjnych ten typowy niedzielny wieczór był wypełniony materiałami pokazującymi Francję, Niemcy, Nową Zelandię, Izrael, Łotwę, Palestynę, Wielką Brytanię, Serbię, Ukrainę i Wenezuelę.

Pojawiło się lub zostało wspomnianych także wiele innych krajów, wśród nich Argentyna, Austria, Bułgaria, Kanada, Estonia, Węgry, Irlandia, Polska, Szwecja, Turcja i Jemen.

Tego samego niedzielnego wieczoru, kiedy nadawano program NTV, objęty sankcjami UE propagandysta Dmitrij Kisielow zdołał wygłosić trzy kłamstwa w mniej niż trzy minuty na państwowym kanale Rossija 1.

Wśród ośmiu godzin ogólnokrajowej telewizji w prime time w tę niedzielną noc (zob. poniżej) znaleziono miejsce jedynie na bardzo niewielką liczbę krótkich materiałów o”””Rosja. Wśród nich program dla młodych ludzi „Liderzy Rosji” został powtórzony na dwóch kanałach. Trudno nie dostrzec w wysokim stopniu podobieństwa wpływu cotygodniowych wytycznych Kremla dla czołowych rosyjskich mediów.

Geopolityka góruje nad agendami krajowymi

Krym również był wyraźnie obecny w niemal wszystkich programach flagowych w tę niedzielę.Ponieważ relacje koncentrowały się na aneksji, Krym posłużył jako przykład rosyjskiego geopolitycznego triumfu – bardziej jako temat stosunków międzynarodowych niż sprawa wewnętrzna z jej tradycyjnym skupieniem na życiu społecznym, gospodarczym i kulturalnym obywateli.

W rosyjskich państwowych mediach kontrolowanych przez władze geopolityka góruje nad krajowymi priorytetami; a puenta prowadzącej NTV Irady Zenajłowej na początku jej programu – „To, co przydarzyło się naszemu sąsiadowi, może jutro przyjść do naszego domu” – brzmi niemal jak usprawiedliwienie takiego podejścia.

W artykule opublikowanym przez Republica przed rocznicą Krymu rosyjski komentator Andriej Archangielski omawia ostatnie „Pięć lat propagandy” i proponuje interpretację tego zjawiska – że w rosyjskiej telewizji jest tak mało o Rosji, a tak dużo wiadomości międzynarodowych:

„Słowo ‘geopolityka’ oznacza uwolnienie człowieka od obowiązku decydowania o sobie, dokonywania wyboru etycznego.Geopolityka informuje człowieka, że wszystkie fundamentalne decyzje zostały już za niego podjęte – automatycznie, raz na zawsze – przez historię, geografię i los”.

Ilustracje: zrzuty ekranu z NTV i Rossija 1