Papierowy niedźwiedź: mit o rosyjskiej niezwyciężoności to szantaż negocjacyjny

Flirtowanie Kremla z ideą rosyjskiej niezwyciężoności zaczęło się na długo przed niedawną burzliwą Monachijską Konferencją Bezpieczeństwa. W rzeczywistości Moskwa systematycznie wykorzystywała tę ideę jako narzędzie wpływu, szantażu i odstraszania przez cały czas wojny Rosji przeciwko Ukrainie.

(Brak) zwycięstwa trzeciego dnia inwazji

Możliwe, że decydenci na Kremlu faktycznie wierzą w narrację o nieuchronnym zwycięstwie Rosji, którą wypracowali ich własni propagandyści. Jak inaczej wyjaśnić arogancki ton przyjęty przez kremlowskiego superroznosiciela dezinformacji podającego się za agencję informacyjną, państwową RIA Nowosti, publicznie świętującą zwycięstwo trzeciego dnia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę?

Albo — równie prawdopodobne — było to już wczesnym sygnałem niezdolności Kremla do wyobrażenia sobie własnych ograniczeń, przekonania, że niezależnie od okoliczności całkowite zwycięstwo Rosji jest absolutnie nieuniknione. W istocie było to ponure echo przemówienia Stalina z 6 listopada 1941 roku, głoszącego ideę wyjątkowości słowami: „Nasza sprawa jest słuszna – zwycięstwo będzie nasze”.

To nie porażka, to gest dobrej woli

Idea rosyjskiej niezwyciężoności była już obecna w tle prokremlowskiej dezinformacji od pierwszych dni pełnoskalowej wojny.Ale tak naprawdę stało się to jednym z kluczowych elementów kremlowskiej retoryki dopiero wtedy, gdy stało się jasne, że Moskwa porwała się z motyką na słońce. Narracje o rzekomej niezwyciężoności Rosji wykorzystywano, by zniechęcić Zachód do wspierania Ukrainy w jej samoobronie.

Moment przełomowy nastąpił wraz z udaną ukraińską kontrofensywą jesienią 2022 roku. Dla kremlowskich handlarzy dezinformacją był to niezręczny moment. Skoro Rosji nie da się pokonać, to dlaczego jej najeźdźcy są wypierani przez ukraińskich obrońców? I tu pojawiła się idea gestów dobrej woli. Wygodny chwyt retoryczny, by pogodzić sprzeczności. Jeśli jesteś niezwyciężony, to nie może być odwrotu, a więc — logicznie — musi to być gest dobrej woli. Dokładnie tak opakowano dezinformacyjnie pospieszne wycofanie się z Charkowa.

Kreml stosował podobnie pokrętną logikę także w pierwszych miesiącach wojny. Próbował pogodzić mit o rosyjskiej niezwyciężoności z nieoczekiwanie powolnym postępem swojej „specjalnej operacji wojskowej”, twierdząc, że celowo spowalnia tempo inwazji, aby chronić ludzkie życie.W ten sposób mit o niezwyciężoności mógłby pozostać nieskalany.

Niezwyciężona Rosja i egzystencjalne zagrożenie ze strony „Zbiorowego Zachodu”

Jeśli przez dłuższy czas przyjrzymy się prokremlowskiej dezinformacji, wyraźnie dostrzeżemy kolejną absurdalną niespójność, która podważa mit niezwyciężoności. Podczas gdy Kreml nadal promuje mit potężnej, niezwyciężonej Rosji, przy każdej okazji ogłasza też, że „Zbiorowy Zachód” lub NATO stanowią dla Rosji egzystencjalne zagrożenie. Taka niespójność obnaża tę manipulacyjną retorykę. Ale już wiemy, że Kreml lubi zjeść ciastko i mieć ciastko.

Ostatecznie jest to również przypadek umyślnego i zwodniczego odwrócenia ról, fałszywie przedstawiającego agresora jako ofiarę.Ale dokładnie o to chodzi kremlowskim spin-doktorom — zaszczepić strach aby zmobilizować masy do poparcia wojny, ale jednocześnie nie dopuścić, by niepokoje wymknęły się spod kontroli, poprzez stałe przypominanie o niezwyciężoności.

W końcu, przy rosyjskich liczbach poległych wielokrotnie przewyższających radziecką klęskę w Afganistanie w latach 1979–89 oraz obie rosyjskie wojny w Czeczenii z lat 90. łącznie, masy rzeczywiście potrzebują regularnego uspokajającego przypomnienia, że wszystko dobrze się skończy.

Mit niezwyciężoności jako szantaż wobec negocjacji

Ten złośliwy mit nie jest przeznaczony wyłącznie na użytek rosyjskiej opinii wewnętrznej. Zdarzają się oczywiście momenty, gdy priorytetem jest przekaz do odbiorcy krajowego, jak bagatelizowanie pospiesznych odwrotów albo zamiatanie pod dywan ukraińskich postępów przez granicę do rosyjskiego obwodu kurskiego. Ostatecznie jednak ten mit służy celowi szantażowania Ukrainy i jej sojuszników, by poddali się.

Jednym z kluczowych elementów, których Kreml używa, by podtrzymywać mit własnej niezwyciężoności, jest nierozerwalny związek z ledwie zawoalowanymi groźbami nuklearnymi.

Taktyka staje się jasna, gdy przyjrzymy się próbom Ukrainy zaangażowania społeczności międzynarodowej w osiągnięcie sprawiedliwego i trwałego pokoju.Przykład – Ukraina próbuje zgromadzić globalną społeczność na szczyt w Szwajcarii, a Kreml odmawia zaangażowania i skwapliwie przedstawia listę nierealistycznych maksymalistycznych żądań, przekonując świat, że „Rosji nie da się pokonać”.

Przenieśmy się o kolejny rok – scena może wreszcie być gotowa do negocjowania zakończenia rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie, a Kreml ponownie zagrywa kartą niezwyciężoności, by szantażować, zwodzić i wymuszać na potencjalnych negocjatorach.

Ostatecznie manipulacyjne działania Kremla, mające tworzyć obraz niezwyciężoności, są jedynie próbą odwrócenia uwagi od faktu, że niedźwiedź musi wyciskać wszystkie zasoby z własnego wnętrza, by podtrzymywać ten wizerunek. To jednak rosyjski Goliat, którego da się trzymać w ryzach.

Nie daj się zwieść. Stań po stronie Ukrainy.