Rosja jako cel rosyjskiej dezinformacji

Media kontrolowane przez państwo w Rosji rozpowszechniają agresywną narrację o Zachodzie jako miejscu politycznego i moralnego upadku.Odbiorcom mówi się, że kraje UE, takie jak Finlandia, są niebezpieczne dla rosyjskich podróżnych oraz że Rosjanie mieszkający na Zachodzie powinni wrócić do Rosji.

Jednak celem rosyjskiej kampanii dezinformacyjnej kontrolowanej przez rząd nie są wyłącznie kraje zagraniczne; częstym odbiorcą manipulacji informacyjnej jest również samo społeczeństwo rosyjskie.

A przeciwdziałanie dezinformacji nie jest czymś, co dzieje się wyłącznie w krajach poza Rosją; są też Rosjanie, którzy uczestniczą w tej pracy wewnątrz własnego kraju.

Społeczeństwo obywatelskie jako główny cel

Dezinformacja wewnętrzna często uderza w rosyjskich aktorów społeczeństwa obywatelskiego.

Niezależni rosyjscy dziennikarze oraz obrońcy praw człowieka są systematycznie przedstawiani w fałszywym świetle jako agenci obcych rządów, podobnie jak politycy opozycji i aktywiści ekologiczni.

Dezinformacja jest wykorzystywana jako narzędzie do dyskredytowania rosyjskich niezależnych obserwatorów wyborów oraz na przykład do tworzenia fałszywego wrażenia, że obserwatorzy międzynarodowi są zadowoleni ze sposobu przeprowadzania wyborów w Rosji.

NTV i inne media kontrolowane przez państwo regularnie atakują rosyjskich obrońców praw człowieka oraz inne podmioty społeczeństwa obywatelskiegoaktywistów dezinformacją.

Teorie spiskowe odgrywają szczególną rolę w kampanii dezinformacyjnej, a obejmuje to ataki na rosyjskie społeczeństwo obywatelskie. W niektórych bardziej rozrywkowych przypadkach żółte plastikowe kaczki i fidget spinnery przedstawiano jako kluczowe elementy rzekomego zachodniego spisku mającego na celu mieszanie się w rosyjskie sprawy wewnętrzne.

Na znacznie poważniejszym biegunie lider opozycji Borys Niemcow był celem kampanii dezinformacyjnej wymierzonej przeciwko niemu osobiście zarówno przed, jak i po jego zabójstwie w pobliżu Kremla w lutym 2015 roku.

Celem połączonego podejścia lokalnego i globalnego jest wzmocnienie pozycji Kremla w ramach narracji o oblężonej twierdzy oraz zminimalizowanie znaczenia alternatyw politycznych poprzez szkodzenie reputacji oponentów w oczach opinii publicznej i zasiewanie nieufności wobec samej idei, że poza rządem mogą istnieć konstruktywne siły.

Rosyjscy dziennikarze kontratakują

Rosyjski krajobraz medialny podlega silnej kontroli państwa; indeks wolności prasy plasuje Rosję na 148. miejscu na 180 krajów na świecie.

Zarówno media państwowe, jak i większość dużych mediów prywatnych stosuje się do cotygodniowych wytycznych redakcyjnych z Kremla.Sygnaliści szczegółowo opisali ten system kontroli mediów (zob. przykłady tutaj, tutaj oraz tutaj).

Tendencja w dominujących rosyjskich mediach zmierza w kierunku coraz większej manipulacji; widać to na przykład w przypadku państwowej agencji informacyjnej RIA Novosti.

Jednak mimo dominacji zorientowanej na dezinformację narracji Kremla, rosyjscy dziennikarze często odgrywali kluczową rolę w identyfikowaniu skali dezinformacji i trollingu.

Ważne informacje, które ujrzały światło dzienne na temat „fabryki trolli” w Petersburgu, pochodziły z niezależnej gazety Nowaja Gazieta, z doniesień dużej gazety biznesowej RBC oraz z małej St.Petersburski magazyn internetowy Bumaga, ale także dzięki nieustraszonym indywidualnym rosyjskim dziennikarzom, którzy, tak jak Lyumila Savchuk, opisali te manipulacje, pracując pod przykrywką.

W rosyjskim krajobrazie medialnym istnieją enklawy tlenu, w których rosyjscy dziennikarze pracują nie tylko nad utrzymaniem standardów dziennikarskich, lecz także nad ujawnianiem i obalaniem prorosyjskiej, lojalnej wobec Kremla dezinformacji mimo stałego zagrożenia różnymi rodzajami represji ze strony rządu.

Niezależny portal internetowy The Insider jest przykładem medium, w którym dziennikarze wyspecjalizowali się w podnoszeniu świadomości na temat dezinformacji, z dwiema specjalnymi sekcjami poświęconymi „anti-fake” oraz „testimonies”, gdzie opublikowano niektóre z najbardziej demaskatorskich historii sygnalistów na temat kremlowskiej kontroli mediów. To właśnie w tej sekcji The Insider ujawnił również, w jaki sposób rosyjskie media otrzymywały instrukcje, jak wspierać urzędującego prezydenta podczas kampanii wyborczej.

Niedawny dokument telewizyjny pokazał, jak The Insider i inni rosyjscy dziennikarze pracują nad ujawnianiem dezinformacji i trollingu.

Nowy dokument telewizyjny pokazał, jak produkowana jest dezinformacja przez „fabrykę trolli” w St.Petersburg, ale także przykłady tego, jak dziennikarze z Rosji potrafili rzucić wyzwanie tego rodzaju propagandzie.

Niezależna telewizja Dożd ma specjalny program magazynowy poświęcony ujawnianiu manipulacji informacyjnych. Stacja telewizyjna została usunięta z rosyjskich pakietów kablowych i w rezultacie swojej niechęci do podążania za linią Kremla została zmuszona do nadawania wyłącznie online.

Również inne niezależne media obserwują dezinformację, na przykład rosyjskie medium internetowe Meduza, które działa na emigracji w Rydze. Niedawno Meduza m.in. opisała przypadek, gdy zdjęcia z Moskwy zostały wykorzystane w państwowej telewizji Rossija 1 do zilustrowania udanego rozwoju urbanistycznego w syberyjskim mieście Omsk przed wizytą prezydenta Putina w tym mieście.

Wreszcie, szereg rosyjskojęzycznych mediów z siedzibą poza Rosją utrzymuje koncentrację na dezinformacji. Na przykład StopFake podnosi świadomość tego problemu po rosyjsku z Kijowa, a rosyjski internetowy projekt telewizyjny RFE/RL „Current Time” ma program, który ujawnia i demaskuje dezinformację.