Podsumowanie roku 2025: walka o narrację

Pod koniec 2025 r. w rosyjskiej dezinformacji wyraźnie rysuje się jeden schemat: konsekwentne budowanie obrazu siły mimo narastających ograniczeń. Przez cały rok media powiązane z Kremlem wzmacniały przesadzone lub fałszywe przekazy o sukcesach militarnych w Ukrainie, przedstawiając niewielkie postępy jako rozstrzygające zwycięstwa. Wraz z nasileniem się debat o przyszłych negocjacjach narracja o niepokonanej potędze zaczęła pełnić konkretną funkcję – kształtować percepcję, wyznaczać ramy debaty oraz kompensować w sferze informacyjnej słabości Rosji na froncie i w gospodarce.

Rok 2025 w analizach EUvsDisinfo

Odchodzący rok zapisze się jako czas wprowadzenia kluczowych ram analitycznych Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych: „góry lodowej” i „galaktyki” dezinformacji, które pokazują zarówno widoczne przejawy działań, jak i rozległą, ukrytą infrastrukturę stojącą za operacjami FIMI. Na tym tle Unia Europejska wykonała istotny krok, prezentując Tarczę Demokracji, narzędzie mające przeciwdziałać zagranicznym manipulacjom informacyjnym, z planowanym dalszym wzmocnieniem do 2026 r.

W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy systematycznie analizowaliśmy i ujawnialiśmy rosyjskie operacje zagranicznej manipulacji informacyjnej i ingerencji (FIMI). W Mołdawii zidentyfikowaliśmy skoordynowane działania dezinformacyjne, które ostatecznie nie wpłynęły na wynik wyborów, podczas gdy Ukraina i Gruzja pozostawały pod stałą presją informacyjną. Działania te nie ograniczały się do Europy; rosyjskie operacje wpływu były dokumentowane również w innych regionach świata, w tym w Afryce. Równolegle ujawniliśmy wyłonienie się pełnoprawnej branży dezinformacji na zlecenie, pokazując, jak operacje wpływu są coraz częściej zlecane na zewnątrz, profesjonalizowane i skalowane. Trend ten został dodatkowo wzmocniony przez rozwój sztucznej inteligencji, którą rosyjscy aktorzy wykorzystują m.in. do Grooming LLM.

Jednocześnie, wraz z narastającymi problemami rosyjskiej gospodarki, Kreml coraz intensywniej sięga po wojnę hybrydową, łącząc destabilizujące ingerencje wymierzone w jedność Unii Europejskiej z bardziej bezpośrednimi i prowokacyjnymi działaniami, w tym naruszeniami europejskiej przestrzeni powietrznej. Wszystko to wskazuje na strategiczne przesunięcie ku coraz bardziej agresywnym i zintegrowanym formom presji, w miarę jak kurczą się zasoby konwencjonalne.

Wyolbrzymione zwycięstwa Rosji na Ukrainie

Jedna z kluczowych narracji rosyjskiej dezinformacji w minionym roku była podporządkowana budowaniu „pancerza” pozornej niepokonanej potęgi – narracji zakorzenionej w rosyjskim rewizjonizmie historycznym. Współczesne podręczniki promowane przez Kreml są pełne wojowniczych uzasadnień i gloryfikacji wojny. W jednej z naszych serii artykułów pokazaliśmy, jak tego rodzaju kampanie gloryfikacyjne koncentrują się wokół tzw. „Dnia Zwycięstwa” obchodzonego 9 maja. Obraz niepokonanego giganta wykracza jednak daleko poza jeden dzień w roku. Już dwa lata temu Instytut Informacji Masowej odnotował wyraźny wzrost rosyjskiej dezinformacji, która akcentowała rzekomą, trwającą porażkę Ukrainy, jednocześnie opisując rosyjskie „zwycięstwa”.

W rzeczywistości po rozpoczęciu tzw. trzydniowej „specjalnej operacji wojskowej” siły rosyjskie zostały zmuszone do wycofania się z obwodów kijowskiego, czernihowskiego, sumskiego i chersońskiego. Od tego czasu nie zdołały uzyskać przewagi w ukraińskiej przestrzeni powietrznej ani utrzymać pełnej kontroli nad Morzem Czarnym. Rosja czasowo utraciła nawet własne terytoria w obwodzie kurskim, zanim sięgnęła po pomoc Korei Północnej. Choć siły rosyjskie odnotowały pewne postępy, zdobyczom tym towarzyszyły skrajnie wysokie straty w ludziach i sprzęcie, a same sukcesy były często wyolbrzymiane. Po niemal czterech latach pełnoskalowej agresji jedyną stolicą regionu zajętą przez siły rosyjskie był Chersoń, wyzwolony osiem miesięcy później.

Rosyjskie FIMI w 2025 r.

Przez cały 2025 r. rosyjskie komunikaty oficjalne oraz media powiązane z państwem konsekwentnie przedstawiały wojnę jako opowieść o postępach i sukcesach. Nawet minimalne lub niejednoznaczne wydarzenia na polu bitwy były prezentowane jako rozstrzygające zwycięstwa. Zdobycie pojedynczych wiosek, częściowa kontrola nad spornymi obszarami czy postępy liczone w setkach metrów ogłaszano jako przełomy, które rzekomo miały zmienić strategiczną równowagę w wojnie. W tym celu Rosja sięgała po „mapagandę” nie tylko, by podważać suwerenność Ukrainy, lecz także by wyolbrzymiać własne zdobycze terytorialne.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że ofensywie na Pokrowsk od dawna towarzyszą przekazy zgodne z linią Kremla, mówiące o „stałych postępach” i rychłym upadku miasta, zapowiadanym już w połowie 2024 r. 1 grudnia 2025 r. rosyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło zajęcie Pokrowska. Niezależna analiza Instytutu Studiów nad Wojną z 20 grudnia pokazuje jednak, że miasto nie zostało w pełni opanowane. Podobnie niedawne rosyjskie twierdzenia o przejęciu kontroli nad Kupiańskiem zostały szybko podważone przez prezydenta Zełenskiego, który osobiście odwiedził miasto i opublikował nagranie.

Zasłona dymna dla negocjacji

Oprócz wzmacniania morale rosyjskie fikcyjne triumfy oraz inflacja narracji o własnych sukcesach Kremla pełnią jeszcze jedną funkcję – przygotowują grunt pod przyszłe decyzje polityczne, a konkretnie pod wzmocnienie pozycji przy stole negocjacyjnym. Po kampanii FIMI poprzedzającej szczyt na Alasce Kreml konsekwentnie podtrzymuje narrację o niepokonanej potędze, w sytuacji potencjalnych negocjacji pokojowych. Równocześnie doniesienia o rosyjskim budżecie federalnym na 2026 r. wskazują na planowane cięcia wydatków obronnych przy jednoczesnym zwiększeniu finansowania propagandy telewizyjnej. Takie przesunięcia budżetowe mogą świadczyć o strategicznym zwrocie: od wzmacniania wysiłków na froncie ku kształtowaniu przestrzeni informacyjnej pod przyszłą ofensywę dyplomatyczną.

Baza danych EUvsDisinfo śledzi takie przypadki dezinformacji i zawiera oparte na faktach odpowiedzi na każdy z nich. Przykładem jest narracja z 2025 r. przedstawiająca Ukrainę jako państwo osłabione i zmuszane do negocjacji przez swoich europejskich sojuszników. Inna rozpowszechniona narracja kreuje Putina na miłosiernego przywódcę, gotowego do rozmów z rzekomo pokonaną Ukrainą, mimo domniemanej dezercji jej armii.

Nie daj się zwieść.

Zapisz się do naszego newslettera i śledź nasze media społecznościowe, aby być na bieżąco z dezinformacją.