Defensywna dezinformacja jako flara wabiąca: Skripal i lot MH17
Najlepszym sposobem, w jaki samolot wojskowy może się bronić, jest wystrzeliwanie serii wielu fałszywych celów cieplnych. Metoda ta – znana jako flara wabik – dezorientuje i odciąga uwagę nadlatujących pocisków naprowadzanych na źródła ciepła. Podobną technikę tradycyjnie stosują media prorosyjskie, gdy władze Rosji mają szczególnie poważny problem i znajdują się w defensywie.
Atak środkiem paralityczno-drgawkowym w Salisbury na byłego szpiega Siergieja Skripala jest najnowszym przykładem zastosowania metody dezinformacji „flary-wabika”. W ciągu zaledwie trzech tygodni prorosyjska kampania dezinformacyjna rozpowszechniła jak dotąd 25 różnych teorii, które są nawet sprzeczne ze sobą; ale to nie ma znaczenia, gdy strategicznym celem jest zdezorientowanie odbiorców, a nie przekonanie ich do jednej narracji.
Ale to kupuje ci tylko czas…
Masowy ostrzał rozpraszającą dezinformacją nie gwarantuje jednak w dłuższej perspektywie ochrony przed prawdą; kupuje czas, ale ma termin ważności.Osoby śledzące obecną sprawę Skripalów być może znajdą pewne pocieszenie w tym, że kampania dezinformacyjna wymierzona w tragiczną katastrofę lotu MH17 nad wschodnią Ukrainą w lipcu 2014 roku została już skutecznie zneutralizowana: ustalono szczegółowe fakty dotyczące śmierci 298 niewinnych pasażerów i członków załogi; a także obalono twierdzenia dezinformacyjne, które po incydencie rozpowszechniały prorosyjskie media prokremlowskie i rosyjskie źródła rządowe, zostały zdementowane.
Na początku tego miesiąca szczególnie wyrazisty przypadek dezinformacji związanej z MH17 został ostatecznie zakończony dzięki wysiłkom ambitnego projektu dziennikarskiego śledztwa.
Schwytaj „Carlosa”, jeśli potrafisz
Tajemniczy, rzekomo hiszpański kontroler ruchu lotniczego, który przedstawiał się jako „Carlos” i twierdził, że był zatrudniony na lotnisku w Kijowie, został wykorzystany przez RT (Russia Today) i inne prokremlowskie media w następstwie tragedii MH17, aby skierować podejrzenia co do zestrzelenia MH17 na stronę ukraińską. I choć twierdzenia „Carlosa” już od pewnego czasu były dowiedzione jako nieprawdziwe, pytanie o prawdziwą tożsamość „Carlosa”, który pojawił się w wywiadzie w RT, pozostawało bez odpowiedzi — aż do początku tego miesiąca.
„Carlos” podczas wywiadu dla RT (Russia Today).Obraz za pośrednictwem strony śledczej „Złap Carlosa, jeśli potrafisz”.
Światło dzienne wreszcie padło na „Carlosa”, gdy wspólne śledztwo Radia Wolna Europa/Radia Swoboda oraz projektu RISE, rumuńskiej grupy dziennikarstwa śledczego z siedzibą w Bukareszcie, zdołało odnaleźć człowieka stojącego za „Carlosem”. Osoba ta, która nigdy nie była kontrolerem ruchu lotniczego, jest skazanym przestępcą, a jej prawdziwe imię nie brzmi Carlos, twierdzi, że otrzymała z Rosji 48 000 USD.RT zaprzeczyło twierdzeniu, że „Carlos” otrzymał od nich zapłatę, w odpowiedzi na dziennikarzy stojących za tym śledztwem.
Rezultat dziennikarskiego projektu śledczego „Catch Carlos if you can” prezentuje się jako rozbudowana, dedykowana strona internetowa; mimo złowieszczego tła, na którym RT zdecydowało się forsować historię „Carlosa”, śledztwo wypada jako zajmujące, a jednocześnie bardzo pouczające, jeśli chodzi o to, jak daleko RT i podobne media wydają się być gotowe się posunąć, by rozpowszechniać krótkie serie dezinformacyjnych wabików — flar mających chronić rosyjskie władze przed przypisaniem im odpowiedzialności za zbrodnie takie jak incydent MH17.
Interaktywna strona internetowa „Catch Carlos if you can” zawiera przydatną oś czasu mistyfikacji „Carlosa”.
Dezinformacja „Carlos” była powtarzana nie tylko przez RT, lecz także przez kontrolowane przez państwo rosyjskie agencje informacyjne, takie jak TASS i RIA, a także przez samego Władimira Putina w portretowym filmie dokumentalnym amerykańskiego reżysera Olivera Stone’a o rosyjskim prezydencie.
Układanka MH17 jest prawie ukończona
Jak pokazuje wynik śledztwa dotyczącego „Carlosa”, identyfikacja prawdy ukrytej za flarami dezinformacji wymaga ciężkiej pracy i cierpliwości.Ustalenia te przyczyniają się do dokończenia układanki, która ostatecznie pozwoli nam uzyskać pełny obraz tego, co się wydarzyło, gdy zestrzelono lot MH17 – ale także tego, co się nie wydarzyło. Na przykład „Carlos”, rzekomy kontroler lotów, nie istniał. Była to jedynie mistyfikacja.
Inne istotne elementy układanki MH17 zostały już zebrane dzięki śledztwom prowadzonym przez dziennikarzy obywatelskich w sieci Bellingcat. Kolektyw Bellingcat z powodzeniem zidentyfikował pocisk oraz wyrzutnię rakiet, która zestrzeliła samolot Malaysian Airways: udokumentowano jej drogę z Rosji do wschodniej Ukrainy, jak również drogę powrotną do Rosji po jej użyciu. Zidentyfikowano także nazwisko wysokiego rangą rosyjskiego dowódcy wojskowego, z dużym prawdopodobieństwem powiązanego z operacją w ramach projektu Bellingcat.
Mimo odwracających uwagę wybuchów dezinformacji społeczność międzynarodowa coraz bardziej zbliża się tym samym do momentu, w którym sprawiedliwość w sprawie lotu MH17 może – miejmy nadzieję – zwyciężyć w postępowaniu karnym dotyczącym tego incydentu, które ma się odbyć w Niderlandach.Daje to również nadzieję, że pomimo zasłony dymnej dezinformacji ci, którzy zlecili i przeprowadzili atak z użyciem środka paralityczno-drgawkowego w Salisbury, zostaną ostatecznie pociągnięci do odpowiedzialności.
Dalsza lektura:
Zatrucie w Salisbury w rosyjskiej telewizji: wprowadzać zamęt, podważać i ośmieszać
Za zasłoną dymną: kim są aktorzy szerzący dezinformację na temat otrucia byłego szpiega?
Lot MH17: dlaczego Kreml nie potrafi mówić prawdy?
Czas na dziewiątą rundę dezinformacji o MH17
Lot MH17 trzy lata później: wydobywanie prawdy z wschodniej Ukrainy
Dezinformacja o MH17: z powrotem w nagłówkach
Dziewięć sposobów, by wprowadzić nas w błąd w sprawie MH17
KOMENTARZ: Środki, cele i konsekwencje prokremlowskiej kampanii dezinformacyjnej
(Zdjęcie u góry: Wikimedia Commons)
